विश्व खबर 
काठमाडौं– रेकर्ड समुद्री तापक्रम बढाउने ‘सुपर एल निनो’ विश्वका कमजोर ‘कोरल रिफ’ का लागि भयानक खतरा बनेको संयुक्त राष्ट्रसङ्घको प्रकृति विशेषज्ञहरूले बताएका छन् ।
संयुक्त राष्ट्रसङ्घका प्यानलका अध्यक्षले ‘सुपर एल निनो’ विश्वका कमजोर ‘कोरल रिफ’ का लागि भयानक खतरा बनेको एएफपीलाई बताए ।
समुद्री वैज्ञानिक डेभिड ओबुराका अनुसार उष्णकटिबन्धीय प्रशान्त क्षेत्रमा बलियो बन्दै गरेको असाधारण एल निनो ढाँचाले कमजोर कोरल प्रजातिहरूलाई विलुप्तितर्फ अझ नजिक पुर्याउन सक्छ ।
कोरल तापप्रति संवेदनशील हुन्छन् र जलवायु परिवर्तनप्रति विशेष रूपमा कमजोर छन् जसले विश्वका महासागरहरू तातो बनाउँदै र हानिकारक ‘ब्लीचिङ’ (रङ वा स्वरूप परिवर्तन) हुने घटनाको आवृत्ति तथा तीव्रता बढाइरहेको छ ।
‘‘यस वर्षको एल निनोले ‘थप भयानक जोखिमको तह’ थपेको छ”, ओबुरा भन्छन् । उनी केन्याका सामुद्रिक पत्थर विशेषज्ञ र जैविक विविधतासम्बन्धी संयुक्त राष्ट्रसङ्घको वैज्ञानिक प्यानल आईपीबीईएसका अध्यक्ष समेत हुन् ।
प्राकृतिक जलवायु चक्रको तातो चरण मानिने एल निनो घटनाले अस्थायी रूपमा विश्वव्यापी तापक्रम बढाउँछ, बादल र हावाको ढाँचा परिवर्तन गर्छ र हानिकारक मौसमको जोखिम बढाउँछ ।
विश्वव्यापी पूर्वानुमानकर्ताहरूले यो घटना रेकर्डमा सबैभन्दा बलियो हुने अपेक्षा गरेका छन् र प्रशान्तका केही भागमा समुद्री सतहको तापक्रम अपेक्षित चरम विन्दुभन्दा महिनौंअघि नै सर्वकालीन उच्च पुगिसकेको छ ।
यसले ओबुरालाई धेरै चिन्तित बनाएको छ । उनले सन् १९९७-९८ को अघिल्लो सुपर एल निनोको हानिकारक प्रभाव सम्झिँदै भने, ‘तीनवटा बीचका विश्वव्यापी ‘ब्लीचिङ’ घटनापछि यो आउने घटना त्योभन्दा खराब हुनु भयानक वास्तविकता हो ।’
भयानक बिग्रँदो अवस्था
ओबुराले बिहीबार नेचर जर्नलमा प्रकाशित कोरल स्वास्थ्यको ठूलो पुनः मूल्याङ्कनको नेतृत्व गरेका थिए । यसले सन् २००८ को अन्तिम विश्वव्यापी गणनापछि ‘कोरल रिफ’ बनाउने प्रजातिहरूको अवस्थामा तीव्र गिरावट आएको देखाएको छ ।
‘हाम्रो नतिजाले सन् २०२० सम्म लगभग आधा कोरल प्रजातिहरू विलुप्ति र जोखिमको उच्च स्तरमा थिए र जलवायु परिवर्तन यस गिरावटको मुख्य कारण हो’, दर्जनौं शीर्ष वैज्ञानिकहरू सहभागी अनुसन्धनात्मक रिपोर्टमा ओबुराले लेखेका छन् ।
समीक्षामा आईयूसीएनको ‘रेड लिस्ट’ का सयौं प्रजातिहरू समेटिएका थिए । स्ट्यागहर्न र टेबल कोरल जस्ता प्रतिष्ठित प्रजातिहरू जसका खनिज कङ्कालले रिफलाई चम्किलो बनाइदिन्छन् ।
‘यसले कोरलका लागि अवस्था उल्लेखनीय रूपमा बिग्रँदै गएको सङ्केत गर्छ । ‘कोरल रिफ’ गिरावटका लागि जिम्मेवार विश्वव्यापी चालकहरूको तीव्र तापक्रम वृद्धि र कमी नआएको अवस्थालाई हेर्दा यो अचम्मको कुरा होइन’, ओबुरा भन्छन् ।
‘यो अध्ययन सन् २०२० मा पूरा भएको थियो र आजका नतिजा अझ निराशाजनक हुने थिए’, ओबुरा भन्छन् ।
त्यसपछि विश्वव्यापी समुद्री तापक्रम अभूतपूर्व उच्च पुगेको छ र सन् २०२३ देखि सन् २०२५ सम्मको रेकर्डमा सबैभन्दा खराब कोरल ब्लीचिङ घटनाले रिफहरूमा व्यापक परिवर्तन निम्त्यायो ।
‘यो आउने एल निनोलगत्तै कोरलको स्थिति पुनः मूल्याङ्कन गर्दा विलुप्ति जोखिमको उच्च स्तरमा रहेका प्रजातिको अनुपात ५० प्रतिशत पार गरेको देखाउन सकिन्छ’, ओबुरा भन्छन् ।
गत वर्ष वैज्ञानिकहरूले न्यानो पानीका कोरल रिफ लगभग निश्चित रूपमा फर्कन नसकिने विन्दु पार गरिसकेका छन् किनकि महासागर अधिकांश कोरल बाँच्न सक्ने स्तरभन्दा तातो भइसकेका चेतावनी दिएका थिए ।
प्रकृतिको अध्ययनले भनेको छ, ‘समुद्री तापक्रम र अन्य दबाबको अनुमानित वृद्धिले ‘कहिले र कहाँ, होइन कि के, कोरलका लागि अवस्था अस्तित्वहीन हुनेछ’ भन्ने मुख्य रूपमा निर्धारण गर्छ ।’
‘जब उनीहरूले आफ्नो सीमा पार गर्छन् त्यस क्षेत्रका चट्टानको क्षयीकरण अचानक हुनसक्छ र हामीलाई थाहा छैन कि त्यो पाँच, पन्ध्र वा तीस वर्षपछि हो कि बढी हुनेछ यो यस वर्ष सुपर एल निनो बढ्दै गर्दा ?’, ओबुरा भन्छन् ।
