विश्व खबर 
काठमाडौं । ओखलढुंगाको माटोमा संघर्ष गर्दै राष्ट्रिय राजनीतिमा आफ्नो उपस्थिति बनाएका रामहरि खतिवडाको यात्रा चुनावी हार, पार्टीभित्रको शक्ति संघर्ष र बदलिँदो राजनीतिक समीकरणबीच अघि बढेको छ। कांग्रेसको १५औँ महाधिवेशनमा सहमहामन्त्री पदमा सर्वाधिक मतसहितको जितले उनको राजनीतिक यात्रामा नयाँ मोड थपेको छ।
नेपाली राजनीतिमा पद र प्रतिष्ठाको यात्रा सधैँ सरल हुँदैन। कहिले चुनावी पराजयले राजनीतिक भविष्य समाप्त भएको टिप्पणी सुनिन्छ, कहिले पार्टीभित्रको गुट परिवर्तनले नेताको प्रभाव कमजोर हुने आकलन गरिन्छ। तर राजनीति भनेको एउटा चुनावको नतिजा वा कुनै गुटको छहारीमा सीमित यात्रा होइन। निरन्तरता, संगठनसँगको सम्बन्ध र प्रतिकूल परिस्थितिमा निर्णय लिन सक्ने क्षमताले पनि नेताको राजनीतिक दिशा निर्धारण गर्छ। रामहरि खतिवडाको पछिल्लो राजनीतिक उछाललाई यही सन्दर्भमा हेर्न सकिन्छ।
केही समयअघिसम्म नेपाली कांग्रेसभित्र देउवा पक्षसँग निकट मानिने खतिवडा अहिले पार्टीको संस्थापन पक्षमा समाहित हुँदै सहमहामन्त्री बनेका छन्। त्यो पनि सर्वाधिक लोकप्रिय मत प्राप्त गरेर। पार्टीभित्रको शक्ति समीकरण बदलिँदै गर्दा धेरैले उनको राजनीतिक भविष्यबारे प्रश्न उठाइरहेका थिए। तर कांग्रेसको १५औँ महाधिवेशनमा उनले प्राप्त गरेको परिणामले ती प्रश्नको आफै उत्तर दिएको छ ।
दुई दर्जनभन्दा बढी प्रभावशाली नेताहरूसँग प्रतिस्पर्धा गर्दै पार्टीको महत्त्वपूर्ण पदमा पुग्नु आफैँमा सामान्य राजनीतिक घटना होइन। अझ आफ्नो राजनीतिक भविष्यबारे विभिन्न टिप्पणी भइरहेका बेला यस्तो परिणाम हासिल गर्नुले खतिवडाको संगठनात्मक उपस्थितिबारे प्रश्न उठाउनुको सट्टा त्यसको आधार खोज्नुपर्ने अवस्था बनाएको छ।
चुनाव हारे, तर राजनीतिक मैदान छाडेनन्
रामहरि खतिवडाको राजनीतिक यात्राको एउटा महत्त्वपूर्ण पक्ष हो—चुनावी पराजयपछि पनि निरन्तर सक्रिय रहनु। प्रतिनिधिसभा निर्वाचनमा उनले हार बेहोरेको राजनीतिक इतिहास छ। तर ती पराजयले उनलाई ओखलढुंगाको राजनीतिबाट अलग गर्न सकेन ।
२०७४ सालको प्रतिनिधिसभा निर्वाचनमा खतिवडा वाम गठबन्धनका उम्मेदवार एमाले नेता यज्ञराज सुनुवारसँग पराजित भए। त्यसबेला वाम गठबन्धनको चुनावी प्रभाव र बदलिएको राजनीतिक समीकरण उनका लागि चुनौती बनेको थियो। निर्वाचनको परिणाम उनको पक्षमा आएन। तर उनले त्यसलाई आफ्नो राजनीतिक यात्राको अन्तिम बिन्दु बनाएनन्।
पराजयपछि पनि पार्टी संगठन, कार्यकर्ता र जिल्लाको राजनीतिक गतिविधिसँग जोडिएर रहनु उनको यात्राको निरन्तरता थियो। राजनीति केवल संसद् प्रवेश गर्ने अवसरको नाम होइन भन्ने मान्यता स्थापित गर्न नेताले निर्वाचनबाहिर पनि आफ्नो उपस्थिति कायम राख्नुपर्छ। खतिवडाको राजनीतिक यात्रामा यही निरन्तरताले महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको देखिन्छ।
२०७९ सालको प्रतिनिधिसभा निर्वाचनमा नेपाली कांग्रेस र माओवादी केन्द्रबीचको चुनावी तालमेलका क्रममा उनी साझा उम्मेदवार बने। यसपटक भने परिणाम उनको पक्षमा आयो र उनी प्रतिनिधिसभामा फर्किए। २०७४ को पराजयपछि पाँच वर्षको राजनीतिक प्रतीक्षाले उनलाई फेरि संसद् प्रवेश गरायो।
यी दुई निर्वाचनले खतिवडाको राजनीतिक यात्रामा दुई फरक सन्देश दिएका छन्। पहिलो, राजनीतिक प्रभाव हुँदाहुँदै पनि निर्वाचनको परिणाम आफ्नो पक्षमा नआउन सक्छ। दोस्रो, पराजयपछि पनि संगठन र राजनीतिक सम्पर्कलाई निरन्तरता दिन सके अर्को अवसरको सम्भावना खुला रहन्छ।
ओखलढुंगाको राजनीति निरन्तरताको परीक्षा
ओखलढुंगाजस्तो पहाडी जिल्लाबाट राजनीति गर्नु केवल चुनावका बेला मत माग्नु मात्र होइन। भौगोलिक विकटता, स्थानीय आवश्यकता, विकासका अपेक्षा, जनता र कार्यकर्तासँगको निरन्तर सम्बन्धले नेताको राजनीतिक यात्रालाई प्रभावित गर्छन्। राजधानीकेन्द्रित राजनीतिमा देखिने प्रभावलाई जिल्लाको धरातलमा कायम राख्नु आफैँमा चुनौतीपूर्ण काम हो।
खतिवडा आफ्नो राजनीतिक जीवनको लामो समयदेखि ओखलढुंगाको माटोसँग जोडिँदै आएका छन्। चुनावमा जित्दा होस् वा हार्दा, जिल्लासँगको राजनीतिक सम्बन्धलाई कायम राख्नु उनको राजनीतिक यात्राको उल्लेखनीय पक्ष हो।
उनको पछिल्लो सफलताको मूल्यांकन गर्दा यही स्थानीय राजनीतिक आधारलाई पनि बेवास्ता गर्न मिल्दैन। पार्टीभित्रको समीकरणले नेताको अवसर निर्धारण गर्न सक्छ, तर महाधिवेशनजस्तो प्रतिस्पर्धामा प्राप्त मतले प्रतिनिधिहरूसँगको सम्बन्ध र संगठनभित्रको स्वीकार्यताबारे पनि संकेत गर्छ।
विशेष महाधिवेशनको विवाद र नयाँ राजनीतिक मोड
जेनजी आन्दोलनपछि पुराना राजनीतिक दलहरूभित्र नेतृत्व, संगठन र कार्यशैलीबारे बहस तीव्र बन्यो। त्यसको प्रभाव नेपाली कांग्रेसमा पनि प¥यो। पार्टीभित्रको आन्तरिक विवाद र नेतृत्वसम्बन्धी मतभेदका बीच विशेष महाधिवेशनको विषय निर्णायक बहसका रूपमा अगाडि आयो।
खतिवडा सुरुमा विशेष महाधिवेशनको विपक्षमा उभिएका थिए। तर विशेष महाधिवेशनले कानुनी मान्यता पाएपछि उनले आफ्नो राजनीतिक धारणा स्पष्ट गर्दै कांग्रेसको आधिकारिक पहिचानसँग जोडिने सन्देश दिए। उनको अभिव्यक्तिको सार थियो—जहाँ चारतारे झन्डा र रुख छ, आफू त्यहीँ रहने।
यो निर्णय उनको राजनीतिक यात्राको महत््वपूर्ण मोडका रूपमा देखियो। पार्टीभित्रको विवादका बेला कुन पक्षमा उभिने भन्ने निर्णयले नेताको आगामी अवसर र सम्बन्ध दुवैलाई प्रभावित गर्न सक्छ। खतिवडाका लागि पनि यो निर्णय सहज राजनीतिक यात्रा सुनिश्चित गर्ने विषय थिएन। बदलिएको परिस्थितिमा आफ्नो स्थान कायम राख्नु उनको चुनौती थियो।
जोखिम मोल्ने निर्णय र महाधिवेशनको परिणाम
कांग्रेसभित्रको आन्तरिक प्रतिस्पर्धामा केही नेताले परिस्थितिअनुसार आफ्नो रणनीति परिवर्तन गरे। देउवा पक्षबाट अलग भएका किशोरसिंह राठौरले सभापतिमा गगन थापालाई समर्थन गर्दै उम्मेदवारी फिर्ता लिए। खतिवडाले भने सहमहामन्त्री पदमा प्रतिस्पर्धा गर्ने बाटो रोजे।
पार्टीभित्र प्रभावशाली मानिएका नेताहरूबीचको प्रतिस्पर्धामा उम्मेदवारी दिनु आफैँमा जोखिमपूर्ण निर्णय थियो। निर्वाचनमा पराजित भएको भए त्यसलाई उनको राजनीतिक रणनीतिमाथिको प्रश्नका रूपमा व्याख्या गरिन सक्थ्यो। तर उनले प्रतिस्पर्धामा उत्रिने निर्णय गरे र उपलब्ध परिणामअनुसार सहमहामन्त्रीमा सर्वाधिक मत प्राप्त गरे।
राजनीतिमा साहसको अर्थ जोखिम लिनु मात्र होइन, त्यसको परिणाम स्वीकार गर्ने तयारी राख्नु पनि हो। खतिवडाको उम्मेदवारीलाई यही दृष्टिकोणबाट बुझ्न सकिन्छ। उनले प्रतिस्पर्धाबाट पछि हट्नेभन्दा चुनावी प्रक्रियामार्फत आफ्नो संगठनात्मक हैसियत परीक्षण गर्ने बाटो रोजे।
नयाँ पदसँगै बढेको जिम्मेवारी
कांग्रेसको सहमहामन्त्री पदमा पुग्नु खतिवडाका लागि राजनीतिक उपलब्धि हो। तर सर्वाधिक मत प्राप्त गर्नुको अर्थ अब उनको जिम्मेवारी पनि बढेको छ। पार्टीभित्रको बदलिँदो शक्ति समीकरण, संगठनात्मक चुनौती र जनताका अपेक्षाबीच उनले आफ्नो भूमिका कसरी निर्वाह गर्छन् भन्ने प्रश्न आगामी दिनमा महत्त्वपूर्ण हुनेछ।
उनको राजनीतिक यात्राले एउटा पक्ष स्पष्ट पार्छ—चुनावी हारले मात्रै नेताको राजनीतिक सम्भावनाको अन्तिम फैसला गर्दैन। तर निरन्तर सक्रियता र पार्टीभित्रको पद प्राप्तिलाई मात्रै जनताप्रतिको उत्तरदायित्वको विकल्प पनि मान्न सकिँदैन।
रामहरि खतिवडाको कथा चुनावी पराजयपछि पनि राजनीतिक मैदानमा रहिरहने, बदलिँदो परिस्थितिमा आफ्नो स्थान खोज्ने र पार्टीभित्रको प्रतिस्पर्धामा जोखिम मोल्ने यात्राको कथा हो। ओखलढुंगाबाट सुरु भएको उनको राजनीतिक संघर्षले कांग्रेसको केन्द्रीय नेतृत्वमा नयाँ जिम्मेवारी प्राप्त गरेको छ।
नेपालीमा एउटा भनाइ छ—आँटिलोले जँघार तर्न खुट्टा कमाउँदैन। खतिवडाले महाधिवेशनको प्रतिस्पर्धामा देखाएको कदमलाई यही भनाइसँग जोडेर हेर्न सकिन्छ। तर जँघार पार गर्नु यात्राको अन्त्य होइन। सहमहामन्त्रीको जिम्मेवारीबाट उनले पार्टी संगठन र जनताको अपेक्षालाई कसरी सम्बोधन गर्छन्, त्यसैले उनको आगामी राजनीतिक यात्राको दिशा निर्धारण गर्नेछ।
