विश्व खबर 
काठमाडौं – हातको सरसफाइमा सामान्य लापरबाही गर्दा झाडापखाला, खाद्यजन्य संक्रमण तथा विभिन्न सरुवा रोगको जोखिम बढ्न सक्छ। दिनभर विभिन्न वस्तु छोइरहने हातबाट कीटाणु मुख, नाक र आँखासम्म पुग्न सक्ने भएकाले नियमित रूपमा साबुनपानीले हात धुनु स्वास्थ्य सुरक्षाको महत्त्वपूर्ण उपाय हो ।
ढोकाका ह्यान्डल, मोबाइल फोन, पैसा, सार्वजनिक सवारीसाधनका रेलिङ तथा अन्य सतह छोइरहँदा हातमा फोहोर र रोग निम्त्याउन सक्ने सूक्ष्मजीव जम्मा हुन सक्छन् । दूषित हातले खाना खाने, खाना पकाउने वा अनुहार छुने गर्दा ती सूक्ष्मजीव शरीरमा प्रवेश गर्न सक्छन्।
हातको सरसफाइमा ध्यान दिँदा व्यक्तिगत स्वास्थ्यको सुरक्षा हुनुका साथै परिवार र समुदायमा सरुवा रोग फैलिने जोखिमसमेत कम गर्न सकिन्छ ।
हात नधुँदा झाडापखाला र खाद्यजन्य संक्रमण
हात नधोई खाना खाँदा वा दूषित हातबाट खाना तयार गर्दा रोग निम्त्याउने कीटाणु पाचन प्रणालीमा पुग्न सक्छन्। यसले झाडापखाला, पेट दुख्ने, बान्ता हुने तथा खाद्यजन्य संक्रमणको समस्या निम्त्याउन सक्छ ।
दूषित पानी वा खानाबाट सर्ने टाइफाइड र हेपाटाइटिस ‘ए’ जस्ता रोगको जोखिम कम गर्न पनि हातको सरसफाइ महत्त्वपूर्ण हुन्छ। विशेषगरी शौचालय प्रयोग गरेपछि र खाना खानुअघि साबुनपानीले हात धुनु आवश्यक छ ।
आँखा, नाक र मुख छुँदा संक्रमणको जोखिम
हातमा रहेका केही रोगकारक सूक्ष्मजीव आँखा, नाक वा मुखको सम्पर्कमा पुग्दा संक्रमण हुन सक्छ। दूषित हातबाट श्वासप्रश्वाससम्बन्धी केही संक्रमण फैलिन पनि सक्छन् ।
रुघाखोकी र फ्लुजस्ता रोगका कीटाणु दूषित सतह छोएपछि हातमार्फत अनुहारमा पुग्न सक्छन् । त्यसैले खोक्दा वा हाच्छिउँ गर्दा प्रयोग गरिएका टिस्यु फालिसकेपछि, नाक सफा गरेपछि र बिरामीको हेरचाह गरेपछि हात धुनु उपयोगी हुन्छ ।
कोभिड–१९ जस्ता रोग मुख्यतः श्वासप्रश्वासबाट निस्कने कणमार्फत फैलिने भएकाले हात धुनु मात्रै पर्याप्त हुँदैन । आवश्यकताअनुसार हावाको आवागमन, खोक्दा मुख छोप्ने बानी र अन्य संक्रमण नियन्त्रणका उपाय पनि अपनाउनुपर्छ।
छालाको स्वास्थ्यमा पनि असर
हातमा देखिने फोहोर र केही हानिकारक सूक्ष्मजीवले घाउ वा क्षतिग्रस्त छालामा संक्रमणको जोखिम बढाउन सक्छन्। हातमा घाउ हुँदा सरसफाइमा ध्यान दिनु र घाउलाई सफा राख्नु आवश्यक हुन्छ ।
तर हातमा कीटाणु हुनुको अर्थ सबैले छालाको संक्रमण गराउँछन् भन्ने होइन। अत्यधिक साबुन प्रयोग गर्ने वा हातलाई धेरै घोटेर धुने गर्दा छाला सुक्खा हुने र चिलाउने समस्या पनि आउन सक्छ। त्यसैले हात सफा गर्दा उचित तरिका अपनाउनुपर्छ ।
साबुनपानीले कम्तीमा २० सेकेन्ड हात धुनुहोस्
स्वास्थ्य सुरक्षाका लागि हात धुने सही तरिका अपनाउनु महत्त्वपूर्ण हुन्छ । हात धुँदा सफा बग्ने पानी र साबुन प्रयोग गरी हत्केला, हातको पछाडिको भाग, औँलाबीच, नङ वरिपरि र बूढीऔँलासमेत राम्ररी सफा गर्नुपर्छ ।
हात धुने प्रक्रिया कम्तीमा २० सेकेन्डसम्म पूरा गरी पानीले पखाल्नुपर्छ । त्यसपछि सफा तौलिया वा हावाको सहायताले हात सुकाउनुपर्छ।
विशेषगरी शौचालय प्रयोग गरेपछि, खाना खानुअघि, खाना पकाउनुअघि, फोहोर छोएपछि, खोक्दा वा हाच्छिउँ गर्दा र बिरामीको हेरचाह गरेपछि हात धुनुपर्छ। साबुनपानी उपलब्ध नभएको अवस्थामा कम्तीमा ६० प्रतिशत अल्कोहल भएको ह्यान्ड स्यानिटाइजर प्रयोग गर्न सकिन्छ। तर हातमा देखिने फोहोर लागेको अवस्थामा साबुनपानी नै उपयुक्त हुन्छ ।
हात धुने सामान्य बानीले धेरै सरुवा रोगको जोखिम घटाउन मद्दत गर्छ। नियमित हात धुने र व्यक्तिगत सरसफाइमा ध्यान दिने बानीले आफू, आफ्नो परिवार र समुदायको स्वास्थ्य सुरक्षामा महत्त्वपूर्ण योगदान पुर्याउँछ ।
