विश्व खबर 
काठमाडौं– अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले रूससँग गरेको नयाँ डिजेल आपूर्ति सम्झौताले इन्धनको मूल्यमा उल्लेख्य गिरावट ल्याउने दाबी गरेका छन् ।
विज्ञहरूले आगामी नोभेम्बर ३ मा हुने अमेरिकी मध्यावधि निर्वाचनअघि डिजेलको मूल्यमा ठूलो राहत मिल्ने सम्भावना न्यून रहेको बताएका छन् ।
ट्रम्पले शुक्रबार सामाजिक सञ्जाल ट्रुथ सोसलमा पोस्ट गर्दै रूसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिन विश्व बजारमा थप डिजेल आपूर्ति गर्न सहमत भएको घोषणा गरेका थिए ।
अमेरिकी प्रशासनले रूसी डिजेलको कारोबारलाई अनुमति दिएपछि यो सहमति भएको उनको भनाइ थियो ।
ह्वाइट हाउसले भने यस सम्झौताले इन्धनको मूल्य घटाउन सहयोग गर्ने दाबी गरेको छ ।
ह्वाइट हाउसका एक अधिकारीले भने, ‘विश्व बजारमा लाखौँ टन डिजेल थपिँदा मूल्य घट्नेछ ।’
ती अधिकारीका अनुसार अमेरिकी अर्थ मन्त्रालयअन्तर्गतको विदेशी सम्पत्ति नियन्त्रण कार्यालय (ओएफएसी)ले रूसलाई तत्कालै अमेरिका र विश्व बजारमा डिजेल बिक्री गर्न अनुमति दिने इजाजतपत्र जारी गरेको छ ।
यसअघि यस्तो कारोबारमा प्रतिबन्ध थियो ।
थप आपूर्तिले अमेरिकी किसान, ट्रक चालक र श्रमिकको इन्धन खर्च घटाउन सहयोग पुग्ने ह्वाइट हाउसको दाबी छ ।
तर, विज्ञहरूले थपिने इन्धनको परिमाण विश्व बजारको मागको तुलनामा निकै कम हुने बताएका छन् ।
निर्वाचनअघि मूल्य घट्ने सम्भावना न्यून
ग्यासबडीका पेट्रोलियम विश्लेषण प्रमुख प्याट्रिक डी हानले सम्झौताअन्तर्गत आपूर्ति हुने डिजेलको परिमाणले अमेरिकी बजारको अवस्थालाई उल्लेख्य रूपमा परिवर्तन नगर्ने बताएका छन् ।
‘सम्झौता वास्तवमै कार्यान्वयन भए केही सामान्य गिरावट आउन सक्छ । तर, रूससँग सम्झौतामा भनिएअनुसारको डिजेल उपलब्ध गराउन पर्याप्त परिमाण छ कि छैन भन्ने प्रश्न पनि छ,’ उनले भने ।
ट्रक चालक, किसान र डिजेलमा निर्भर अन्य क्षेत्रले निर्वाचनअघि उल्लेख्य राहत पाउने सम्भावनाबारे सोधिएको प्रश्नमा उनले भने, ‘मलाई लाग्दैन, यसले धेरै परिवर्तन ल्याउँछ । अत्यधिक आपूर्ति आवश्यक रहेको विश्व बजारमा यसले पर्याप्त थप आपूर्ति गर्दैन ।’
डी हानका अनुसार ट्रम्पले प्रारम्भिक चरणमा उल्लेख गरेको तीन लाख टन डिजेल अमेरिकी बजारको सामान्य खपतको करिब डेढ दिन बराबर मात्रै हो ।
उनले भने, ‘यो परिमाण त्यति ठूलो होइन । तीन लाख टन डिजेल अमेरिकाको सामान्य खपतको करिब डेढ दिन बराबर हुन्छ ।’
उनका अनुसार विश्वको समग्र डिजेल मागको तुलनामा रुसबाट थपिने आपूर्ति निकै सानो छ ।
रूसले घोषणा गरिएअनुसारको परिमाण उपलब्ध गराउन सक्छ कि सक्दैन भन्ने विषयमा समेत प्रश्न उठेको छ ।
गल्फ आयलका वरिष्ठ ऊर्जा तथा बजार सल्लाहकार टम क्लोजाले पनि रुसले पर्याप्त डिजेल आपूर्ति गर्न सक्ने विषयमा शंका व्यक्त गरेका छन् ।
‘रूस आफैँलाई घरेलु माग पूरा गर्न पर्याप्त डिजेल नभइरहेको अवस्थामा उसले अमेरिकालाई डिजेल दिन चाहला र ?’ भने ।
क्लोजाका अनुसार युक्रेनसँग जारी युद्धका क्रममा युक्रेनी ड्रोन आक्रमणबाट रुसी प्रशोधन केन्द्रहरूमा क्षति पुगेको छ ।
मध्यपूर्वका अन्य क्षेत्रमा पनि तेल प्रशोधन प्रणाली दबाबमा रहेकाले आपूर्ति बढाउन कठिन हुन सक्छ ।
ह्युस्टन विश्वविद्यालयका ऊर्जा अर्थशास्त्री एड हिर्सले पनि निर्वाचनअघि सम्झौताले मूल्यमा ठूलो प्रभाव पार्ने सम्भावना नरहेको बताएका छन् ।
‘आगामी तीन सातामा खपत हुने डिजेल अहिले नै उपभोक्तासम्म पुग्ने आपूर्ति प्रणालीमा प्रवेश गरिसकेको छ,’ उनले भने ।
इन्धन ढुवानी, प्रशोधन र वितरणमा लाग्ने समयका कारण नयाँ सम्झौताबाट प्राप्त हुने डिजेलले तत्काल बजारमा प्रभाव पार्न नसक्ने उनको भनाइ छ ।
हिर्सले रूसी डिजेलको गुणस्तरलाई लिएर पनि प्रश्न उठाएका छन् ।
उनका अनुसार अमेरिकी वितरक र ठूला इन्धन कम्पनीहरूले यस्तो डिजेलको गुणस्तरको जिम्मेवारी लिन नचाहन सक्छन् ।
उनले एक्सोनमोबिल, सेभ्रोन, गल्फ, बीपी र शेलजस्ता कम्पनीले रुसी डिजेलको गुणस्तरको प्रत्याभूति दिन कठिन मान्न सक्ने बताए ।
डिजेलको मूल्य किन बन्यो राजनीतिक मुद्दा ?
पेट्रोलको तुलनामा डिजेल अर्थतन्त्रका धेरै क्षेत्रमा प्रत्यक्ष रूपमा प्रयोग हुने इन्धन हो ।
ट्रक, कृषि उपकरण, मालवाहक रेल, निर्माण मेसिनरी तथा औद्योगिक गतिविधि डिजेलमा निर्भर छन् ।
डिजेलको मूल्य बढ्दा ढुवानी तथा उत्पादन लागत बढ्छ ।
त्यसको असर वस्तु तथा सेवाको मूल्यमा समेत पर्न सक्छ, जसले समग्र मुद्रास्फीतिमा दबाब सिर्जना गर्छ ।
ट्रम्पले पछिल्ला सातादेखि डिजेलको मूल्य घटाउने विषयलाई प्राथमिकताका साथ उठाउँदै आएका छन् ।
किसान, पशुपालक र ट्रक चालकलाई राहत दिन मूल्य घटाउनुपर्ने उनको तर्क छ ।
यसअघि अमेरिकी प्रशासनले कर छुट प्राप्त रङ लगाइएको डिजेललाई अस्थायी रूपमा सार्वजनिक सडकमा प्रयोग गर्न अनुमति दिएको थियो ।
त्यस्तै, सहयोगी मुलुकहरूलाई इन्धन सञ्चिति बजारमा ल्याउन प्रोत्साहित गर्नुका साथै रुसबाट थप डिजेल निर्यात सहज बनाउने कदम चालिएको छ ।
अमेरिकामा मध्यावधि निर्वाचन आउन तीन साताभन्दा कम समय बाँकी रहँदा डिजेलको मूल्य उच्च छ ।
अमेरिकी अटोमोबाइल एसोसिएसन (एएए)का अनुसार सोमबार अमेरिकामा डिजेलको औसत मूल्य प्रतिग्यालोन ६.२७ डलर पुगेको थियो ।
ट्रम्पले सम्झौताले मूल्य घटाउने दाबी गरिरहँदा केही रिपब्लिकन नेताले भने रूसलाई थप ऊर्जा आम्दानी हुने गरी कारोबार खुला गरिएको भन्दै विरोध गरेका छन् ।
युक्रेनसँग युद्ध जारी रहेका बेला रुसलाई आर्थिक लाभ पुग्ने कदम चाल्न नहुने उनीहरूको तर्क छ ।
पेन्सिल्भेनियाका रिपब्लिकन सांसद तथा अमेरिकी प्रतिनिधिसभाको युक्रेन ककसका सहअध्यक्ष ब्रायन फिट्जप्याट्रिकले रूसी तेल खरिद रोक्न द्विदलीय विधेयक ल्याउने बताएका छन् ।
उनले सामाजिक सञ्जाल एक्समा लेखेका छन्, ‘हामी रुसी तेलको कुनै पनि खरिद रोक्न द्विदलीय विधेयक ल्याउनेछौँ । यसको नाम ‘रोनाल्ड रेगन पिस थ्रु स्ट्रेन्थ एक्ट’ हुनेछ ।’
विश्व बजारको अभाव पूर्ति गर्न पर्याप्त छैन रूसी आपूर्ति
र्यापिडन इनर्जी ग्रुपका अध्यक्ष बब म्याकनलीका अनुसार विश्व बजारमा प्रतिदिन करिब १० लाख ब्यारेल डिजेल आपूर्ति घटेको छ ।
त्यसको तुलनामा रुसबाट थपिने आपूर्ति प्रतिदिन एकदेखि दुई लाख ब्यारेल मात्रै हुने अनुमान छ ।
‘नयाँ आपूर्तिले केही हदसम्म सहयोग त गर्छ, तर इरान र रुस–युक्रेन द्वन्द्वका कारण भएको आपूर्ति अभाव पूर्ति गर्न पर्याप्त हुँदैन,’ म्याकनलीले भने ।
यसअघि न्युजवीकसँग कुरा गरेका अन्य विज्ञहरूले पनि युक्रेनी ड्रोन आक्रमणबाट रूसी तेल प्रशोधन केन्द्रमा भएको क्षति र समग्र आपूर्ति सीमितताका कारण रुसले ट्रम्पले भनेअनुसारको परिमाण उपलब्ध गराउन सक्नेमा शंका व्यक्त गरेका थिए ।
ट्रम्पको दाबीमा जेलेन्स्कीको असहमति
डिजेल सम्झौताले अमेरिकी राष्ट्रपति ट्रम्प र युक्रेनी राष्ट्रपति भोलोदिमिर जेलेन्स्कीबीचको तनावसमेत बढाएको छ ।
ट्रम्पले डिजेलको मूल्य उच्च हुनुमा युक्रेनले रुसी ऊर्जा पूर्वाधारमा गरिरहेका आक्रमणलाई जोड्दै आएका छन् ।
रूसी तेल प्रशोधन केन्द्रमाथिका आक्रमण रोकिए इन्धनको मूल्य घटाउन सहयोग पुग्ने उनको तर्क छ ।
तर, जेलेन्स्कीले सोमबार फक्स न्युजसँगको अन्तर्वार्तामा ट्रम्पको तर्कप्रति असहमति जनाएका छन् ।
‘डिजेलको मूल्य रुसमा भएका हाम्रा आक्रमणका कारण निर्धारण हुँदैन भन्ने कुरा सबैले बुझ्छन् । यसको कारण होर्मुज जलडमरूमध्य अवरुद्ध हुनु हो भन्ने पनि सबैलाई थाहा छ,’ उनले भने ।
ट्रम्पले शनिबार युक्रेनले आफ्नो नेतृत्व परिवर्तन गर्नुपर्ने आशय व्यक्त गरेको विषयमा पनि जेलेन्स्कीले प्रतिक्रिया दिएका छन् ।
उनले युक्रेनको नेतृत्व परिवर्तन गर्ने अधिकार त्यहाँका नागरिकमा मात्रै रहेको बताए ।
आफू निर्वाचनका लागि तयार रहेको उल्लेख गर्दै उनले सुरक्षित रूपमा मतदान गराउन रूसको आक्रमण कम्तीमा ६० दिनसम्म रोकिनुपर्ने बताए ।
‘हरेक घण्टा आक्रमण भइरहेको छ । यस्तो अवस्थामा मानिसहरूले कसरी मतदान गर्न सक्छन् ?’ उनले प्रश्न गरे ।
ऊर्जा पूर्वाधारमाथि आक्रमण रोक्ने सहमति उल्लङ्घन भएको आरोप
आइतबार ट्रम्पले रुस र युक्रेनबीच एकअर्काका ऊर्जा पूर्वाधारलाई निशाना नबनाउने सहमति भएको घोषणा गरेका थिए ।
तर, सोमबार जेलेन्स्कीले रुसले युक्रेनका ऊर्जा पूर्वाधारमाथि आक्रमण जारी राखेको आरोप लगाए ।
उनका अनुसार रातभरमा रुसले ग्यास सुविधा र पेट्रोल स्टेसनसहित कम्तीमा छवटा ऊर्जा सम्बन्धित स्थानमा आक्रमण गरेको थियो ।
यसले मस्कोले ऊर्जा पूर्वाधारमाथिको आक्रमण रोक्ने सहमति पालना गर्ने इच्छा नदेखाएको उनको आरोप छ ।
जेलेन्स्कीले सामाजिक सञ्जाल एक्समा लेखेका छन्, ‘रूसले आफ्नो युद्ध सञ्चालन गर्ने संयन्त्रका लागि थप आम्दानीको सम्भावना देख्दा यस्तो हुन्छ ।’
रोयटर्सका अनुसार युरोपेली सहयोगी मुलुकहरूले पनि उक्त व्यवस्थाप्रति शंका व्यक्त गरेका छन् ।
यसैबीच, युरोपेली संघले रूसलाई लक्षित नयाँ प्रतिबन्ध प्याकेज अघि बढाएको छ ।
यी घटनाक्रमले ट्रम्पको डिजेल आपूर्ति योजना केवल आर्थिक विषयमा सीमित नरहेको देखाउँछन् ।
यो युक्रेन युद्ध, रूसमाथिका प्रतिबन्ध र ऊर्जा बजारमा जारी तनावसँग प्रत्यक्ष रूपमा जोडिएको छ । –न्युजवीक
