विश्व खबर 
काठमाडौं – विश्व इतिहासमा अक्टोबर १० विभिन्न राजनीतिक, कूटनीतिक तथा ऐतिहासिक घटनाक्रमका कारण महत्त्वपूर्ण दिनका रूपमा परिचित छ । यस दिन चीनमा राजतन्त्र अन्त्य गर्ने क्रान्तिको सुरुवातदेखि फिजीको स्वतन्त्रता, बाह्य अन्तरिक्ष सन्धिको कार्यान्वयन तथा विश्वकै पहिलो महिला प्रधानमन्त्री सिरिमावो भण्डारनायकेको निधनसम्मका महत्त्वपूर्ण घटना भएका छन् ।
सन् १९११ अक्टोबर १० मा चीनमा वुचाङ विद्रोह सुरु भएको थियो । यस विद्रोहले छिङ राजवंशको शासन अन्त्य गर्ने सिन्हाई क्रान्तिलाई गति दिएको थियो । त्यसको परिणामस्वरूप सन् १९१२ मा चीनमा राजतन्त्रको अन्त्य भई गणतन्त्र स्थापना भएको थियो । यही ऐतिहासिक घटनाको सम्झनामा ताइवानमा प्रत्येक वर्ष अक्टोबर १० लाई ‘डबल टेन डे’ का रूपमा राष्ट्रिय दिवस मनाइन्छ ।
त्यस्तै, सन् १८६८ अक्टोबर १० मा क्युबाका राष्ट्रिय नायक कार्लोस मानुएल दे सेस्पेदेसले स्पेनी औपनिवेशिक शासनविरुद्ध विद्रोह सुरु गरेका थिए । उनले स्वतन्त्रताको आह्वान गर्दै दासहरूलाई मुक्त गर्ने घोषणा गरेपछि क्युबाको दशवर्षे युद्ध सुरु भएको थियो। यस घटनालाई क्युबाको स्वतन्त्रता आन्दोलनको महत्त्वपूर्ण सुरुवातका रूपमा लिइन्छ ।
दक्षिण प्रशान्त महासागरमा अवस्थित फिजी सन् १९७० अक्टोबर १० मा बेलायती औपनिवेशिक शासनबाट स्वतन्त्र भएको थियो। सन् १८७४ देखि बेलायतको उपनिवेश रहेको फिजीले स्वतन्त्रतापछि आफ्नै शासन व्यवस्था सञ्चालन गर्न थालेको थियो। रातु सर कामिसेसे माराले स्वतन्त्र फिजीका पहिलो प्रधानमन्त्रीका रूपमा जिम्मेवारी सम्हालेका थिए । फिजीले हरेक वर्ष अक्टोबर १० लाई आफ्नो स्वतन्त्रता दिवसका रूपमा मनाउँदै आएको छ ।
अन्तर्राष्ट्रिय कूटनीति र अन्तरिक्ष अन्वेषणका दृष्टिले पनि अक्टोबर १० को विशेष महत्त्व छ। संयुक्त राष्ट्रसंघको पहलमा तयार पारिएको बाह्य अन्तरिक्ष सन्धि सन् १९६७ अक्टोबर १० देखि लागू भएको थियो । उक्त सन्धिले कुनै पनि राष्ट्रले बाह्य अन्तरिक्ष, चन्द्रमा वा अन्य आकाशीय पिण्डमाथि सार्वभौमसत्ताको दाबी गर्न नपाउने व्यवस्था गरेको छ । साथै, अन्तरिक्षको अन्वेषण तथा प्रयोग शान्तिपूर्ण उद्देश्यका लागि गर्नुपर्ने अन्तर्राष्ट्रिय मान्यतालाई स्थापित गरेको छ ।
अमेरिकी राजनीतिक इतिहासमा सन् १९७३ अक्टोबर १० पनि महत्त्वपूर्ण दिन हो। तत्कालीन अमेरिकी उपराष्ट्रपति स्पायरो एग्न्युले कर छली तथा घुससम्बन्धी आरोप र कानुनी विवादका कारण यस दिन पदबाट राजीनामा दिएका थिए। उनी अमेरिकी इतिहासमा राजीनामा दिने दोस्रो उपराष्ट्रपति बनेका थिए । उनको राजीनामाले तत्कालीन अमेरिकी राजनीतिमा ठूलो हलचल सिर्जना गरेको थियो ।
क्यारिबियन क्षेत्रमा रहेको नेदरल्यान्ड्स एन्टिल्सको राजनीतिक संरचना पनि सन् २०१० अक्टोबर १० मा औपचारिक रूपमा विघटन भएको थियो । त्यसपछि कुराकाओ र सिन्ट मार्टेन नेदरल्यान्ड्स अधिराज्यभित्रका स्वशासित देश बने भने बोनेयर, सिन्ट युस्टाटियस र साबा नेदरल्यान्ड्सका विशेष नगरपालिका बने । यस परिवर्तनले क्यारिबियन क्षेत्रमा नेदरल्यान्ड्सको संवैधानिक तथा प्रशासनिक संरचनामा महत्त्वपूर्ण फेरबदल ल्याएको थियो ।
यसै दिनसँग जोडिएको अर्को महत्त्वपूर्ण घटना विश्वकै पहिलो महिला प्रधानमन्त्री सिरिमावो भण्डारनायकेको निधन हो। श्रीलंकाकी पूर्वप्रधानमन्त्री भण्डारनायकेको सन् २००० अक्टोबर १० मा ८४ वर्षको उमेरमा निधन भएको थियो। उनले सन् १९६० जुलाई २१ मा तत्कालीन सिलोन, हालको श्रीलंकाको प्रधानमन्त्रीका रूपमा शपथ लिएसँगै विश्व इतिहासमा सरकार प्रमुख बन्ने पहिलो महिला बनेर इतिहास रचेकी थिइन्। उनले विभिन्न कार्यकालमा श्रीलंकाको नेतृत्व गर्दै देशको राजनीतिक इतिहासमा महत्त्वपूर्ण स्थान बनाएकी थिइन् ।
इस्लामिक इतिहासमा अक्टोबर १० सन् ६८० मा भएको कारबलाको युद्धसँग पनि जोडिने गरेको छ । इराकको कारबला क्षेत्रमा पैगम्बर मोहम्मदका नाति इमाम हुसेन र उमैयद खलिफा याजिदको सेनाबीच भएको संघर्षमा इमाम हुसेन र उनका समर्थकहरू मारिएका थिए। इस्लामिक पात्रोअनुसार १० मुहर्रममा पर्ने आशुराका अवसरमा विशेषगरी शिया मुस्लिम समुदायले यस घटनालाई शोक र श्रद्धाका साथ स्मरण गर्छन् । यद्यपि, कारबलाको युद्धको ग्रेगोरियन मिति सन् ६८० अक्टोबर १० नै थियो भन्ने विषयमा ऐतिहासिक स्रोतहरूमा एकरूपता छैन ।
यसरी अक्टोबर १० विश्व इतिहासमा राजनीतिक परिवर्तन, स्वतन्त्रता आन्दोलन, अन्तर्राष्ट्रिय सन्धि, शासन व्यवस्थाको पुनर्संरचना र ऐतिहासिक व्यक्तित्वहरूसँग सम्बन्धित महत्त्वपूर्ण घटनाहरूका कारण स्मरणीय दिनका रूपमा रहेको छ । चीनको क्रान्तिदेखि फिजीको स्वतन्त्रता र सिरिमावो भण्डारनायकेको निधनसम्मका घटनाले यस दिनको ऐतिहासिक महत्त्वलाई उजागर गर्छन् ।
