विश्व खबर 
काठमाडौं – मनसुन सकिएर मौसममा परिवर्तन आउन थालेसँगै बालबालिकामा रुघाखोकी, ज्वरो, भाइरल संक्रमण र एलर्जीका समस्या देखिन सक्छन् । बिहान–बेलुका चिसो र दिउँसो गर्मी हुने यस्तो समयमा बालबालिकाको स्वास्थ्यमा विशेष ध्यान दिन आवश्यक हुन्छ ।
मौसम परिवर्तनसँगै तापक्रम र वातावरणमा आउने उतारचढाव, धुलो तथा धुवाँको सम्पर्क र संक्रमित व्यक्तिसँगको निकटताले बालबालिकामा स्वास्थ्य समस्या निम्त्याउन सक्छ । विद्यालय तथा खेल्ने स्थानमा धेरै बालबालिका एकै ठाउँमा भेला हुने भएकाले श्वासप्रश्वाससम्बन्धी संक्रमण फैलिने जोखिम पनि रहन्छ । त्यसैले अभिभावकले सरसफाइ, खानपान र दैनिक व्यवहारमा ध्यान दिनुपर्छ ।
बालबालिकालाई संक्रमणबाट जोगाउने प्रभावकारी उपायमध्ये व्यक्तिगत सरसफाइ महत्त्वपूर्ण छ । खाना खानुअघि, शौचालय प्रयोग गरेपछि र बाहिरबाट घर फर्किएपछि साबुनपानीले कम्तीमा २० सेकेन्डसम्म हात धुने बानी बसाल्नुपर्छ । खोक्दा वा हाच्छिउँ गर्दा रुमाल वा कुहिनाले नाक र मुख छोप्न सिकाउनुपर्छ । फोहोर हातले आँखा, नाक र मुख छुनबाट पनि रोक्नुपर्छ ।
खानपानमा पनि विशेष ध्यान दिन आवश्यक हुन्छ । बालबालिकालाई घरमै तयार गरिएको ताजा र पोषिलो खाना खुवाउने, उमेरअनुसार पर्याप्त पानी तथा झोलयुक्त पदार्थ दिने र फलफूल तथा तरकारी समावेश गर्ने गर्नुपर्छ । पर्याप्त पोषणले शरीरलाई स्वस्थ राख्न सहयोग गर्छ । बासी वा दूषित खानेकुराबाट भने टाढा राख्नुपर्छ । चिसो खानेकुरा खाँदैमा रुघाखोकी लाग्ने होइनस खानेकुराको स्वच्छता र पोषणमा ध्यान दिनु महत्त्वपूर्ण हुन्छ ।
मौसमअनुसार लुगा लगाउनु पनि उत्तिकै आवश्यक छ । बिहान र बेलुका चिसो हुने भएकाले बालबालिकालाई आवश्यकताअनुसार हल्का न्यानो लुगा लगाउन दिनुपर्छ । दिउँसो गर्मी हुँदा धेरै बाक्लो लुगा लगाएर असहज हुने अवस्था आउन दिनु हुँदैन । घर तथा कोठामा पर्याप्त हावा आवतजावत हुने व्यवस्था मिलाउने र धुलो तथा धुवाँको सम्पर्क कम गर्ने गर्नुपर्छ । बाहिर वायु प्रदूषण बढी भएको अवस्थामा बालबालिकालाई सकेसम्म त्यस्तो वातावरणबाट टाढा राख्नुपर्छ ।
पर्याप्त निद्रा, नियमित शारीरिक गतिविधि र सन्तुलित खानपानले बालबालिकाको समग्र स्वास्थ्यमा सकारात्मक प्रभाव पार्छ । उमेरअनुसार पर्याप्त सुत्ने समय मिलाउने र सुरक्षित वातावरणमा खेल्ने अवसर दिनुपर्छ । बिहानको घामले शरीरमा भिटामिन डी उत्पादन गर्न सहयोग गर्न सक्छ, तर घाममा राख्नु मात्र संक्रमणबाट बच्ने उपाय भने होइन ।
बालबालिकालाई रुघाखोकी वा ज्वरो आएमा पर्याप्त आराम गराउने र अरूमा संक्रमण फैलिन नदिन विद्यालय वा भिडभाडमा नपठाउनु उपयुक्त हुन्छ । ज्वरो आएको अवस्थामा बच्चाको उमेर र अन्य लक्षणअनुसार स्वास्थ्यकर्मीको सल्लाह लिनुपर्छ । चिकित्सकको सल्लाहबिना एन्टिबायोटिक वा अन्य औषधि खुवाउनु हुँदैन, किनकि भाइरल संक्रमणमा एन्टिबायोटिक प्रभावकारी हुँदैन ।
विशेषगरी बच्चालाई सास फेर्न गाह्रो भएमा, असामान्य रूपमा सुस्त भएमा, पानी पिउन नसकेमा वा शरीरमा पानीको कमीका लक्षण देखिएमा तत्काल स्वास्थ्य संस्था लैजानुपर्छ । तीन महिनाभन्दा कम उमेरको शिशुलाई ३८ डिग्री सेल्सियस वा सोभन्दा बढी ज्वरो आएमा पनि तुरुन्त चिकित्सकीय मूल्याङ्कन आवश्यक हुन्छ ।
मौसम परिवर्तनलाई रोक्न नसकिए पनि सरसफाइ, पोषण, पर्याप्त आराम र समयमै उपचारमा ध्यान दिएर बालबालिकामा संक्रमणको जोखिम घटाउन सकिन्छ । अभिभावक, विद्यालय र समुदायको संयुक्त सतर्कताले बालबालिकाको स्वास्थ्य सुरक्षित राख्न महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छ ।
