विश्व खबर 
काठमाडौं – चालु आर्थिक वर्षको पहिलो महिनामै नेपालको भ्रमण आय र विदेश भ्रमणमा हुने खर्चबीच ठूलो अन्तर देखिएको छ। साउनमा विदेशी पर्यटकबाट नेपालले ५ अर्ब ४४ करोड रुपैयाँ आम्दानी गर्दा नेपाली नागरिकले विदेश भ्रमणमा १५ अर्ब ९२ करोड रुपैयाँ खर्च गरेका छन् ।
नेपाल राष्ट्र बैंकले सार्वजनिक गरेको चालु आर्थिक वर्षको पहिलो महिनाको बाह्य क्षेत्रसम्बन्धी तथ्याङ्कले यस्तो अवस्था देखाएको हो ।
राष्ट्र बैंकका अनुसार गत आर्थिक वर्षको साउनमा नेपालले भ्रमणबाट ५ अर्ब ४१ करोड रुपैयाँ आम्दानी गरेको थियो । यस वर्षको साउनमा यस्तो आम्दानी ३ करोड रुपैयाँले बढेको हो। प्रतिशतका आधारमा भ्रमण आय ०.४ प्रतिशतले बढेको देखिन्छ ।
तर, विदेश भ्रमणमा नेपालीले गर्ने खर्च भने उल्लेख्य रूपमा घटेको छ । गत आर्थिक वर्षको साउनमा नेपालीले विदेश भ्रमणमा २१ अर्ब ७० करोड रुपैयाँ खर्च गरेका थिए । यस वर्षको साउनमा यस्तो खर्च घटेर १५ अर्ब ९२ करोड रुपैयाँमा झरेको छ ।
यसरी एक वर्षमा नेपालीको विदेश भ्रमण खर्च ५ अर्ब ७८ करोड रुपैयाँ अर्थात् २६.६ प्रतिशतले घटेको छ ।
विदेश अध्ययनमा जाने रकम पनि घट्यो
नेपालीले विदेश भ्रमणका क्रममा गर्ने खर्चको ठूलो हिस्सा शिक्षामा जाने गरेको छ । साउनमा नेपालीले विदेशमा अध्ययनका लागि मात्रै १० अर्ब ८० करोड रुपैयाँ खर्च गरेका छन् ।
गत आर्थिक वर्षको सोही महिनामा विदेश अध्ययनका लागि १४ अर्ब ३१ करोड रुपैयाँ बाहिरिएको थियो। यस आधारमा एक वर्षमा विदेश अध्ययनका लागि जाने रकम ३ अर्ब ५१ करोड रुपैयाँले घटेको छ ।
समग्र विदेश भ्रमण खर्चमा आएको गिरावटमा शिक्षाका लागि बाहिरिने रकम घट्नुको पनि ठूलो भूमिका देखिएको छ ।
विदेश अध्ययनका लागि जाने विद्यार्थीको संख्या, गन्तव्य मुलुकका नीति, प्रवेशाज्ञा व्यवस्था तथा विद्यार्थीले विदेश लैजाने खर्चको संरचनामा आएको परिवर्तनले यस्तो गिरावट आएको हुन सक्ने भए पनि राष्ट्र बैंकको तथ्याङ्कले यसको निश्चित कारण भने खुलाएको छैन ।
पर्यटकबाट आउने आम्दानीभन्दा विदेश जाने खर्च झन्डै तीन गुणा
साउनमा विदेशी पर्यटकबाट नेपालले ५ अर्ब ४४ करोड रुपैयाँ आम्दानी गर्दा नेपालीले विदेश भ्रमणमा १५ अर्ब ९२ करोड रुपैयाँ खर्च गरेका छन् ।
अर्थात् नेपालीले विदेश भ्रमणमा गर्ने खर्च विदेशी पर्यटकबाट नेपालले प्राप्त गर्ने आम्दानीभन्दा झन्डै तीन गुणा बढी छ ।
यसले नेपालमा पर्यटनबाट विदेशी मुद्रा भित्रिए पनि नेपालीको विदेश भ्रमणका कारण ठूलो रकम बाहिरिने अवस्था अझै कायम रहेको देखाउँछ ।
सेवा खाताको घाटा केही घट्यो
भ्रमण खर्च घटेका कारण नेपालको सेवा खातामा पर्ने दबाब केही कम भएको छ। राष्ट्र बैंकका अनुसार समीक्षा अवधिमा खुद सेवा आय १० अर्ब ८२ करोड रुपैयाँले घाटामा रहेको छ।
गत आर्थिक वर्षको सोही अवधिमा सेवा आयको घाटा १३ अर्ब २४ करोड रुपैयाँ थियो। यस आधारमा सेवा खाताको घाटा २ अर्ब ४२ करोड रुपैयाँले घटेको छ ।
विदेश भ्रमणमा नेपालीले गर्ने खर्चमा आएको कमीले सेवा खाताको घाटा घटाउन योगदान गरेको देखिन्छ।
पर्यटनबाट विदेशी मुद्रा बढाउने चुनौती
साउनको तथ्याङ्कले विदेशी पर्यटकबाट प्राप्त हुने आम्दानी र नेपालीले विदेशमा गर्ने खर्चबीच ठूलो असन्तुलन रहेको देखाएको छ ।
नेपालका लागि चुनौती विदेशी पर्यटकको संख्या बढाउनु मात्र नभई उनीहरूको नेपाल बसाइ अवधि र खर्च गर्ने क्षमता बढाउनु पनि हो । पर्यटक आगमन बढे पनि उनीहरूबाट हुने वास्तविक विदेशी मुद्रा आम्दानी अपेक्षाकृत कम रहेमा पर्यटनको योगदान सीमित हुन सक्छ।
अर्कोतर्फ, विदेश अध्ययनका लागि बाहिरिने रकम घट्नुको अर्थलाई पनि केवल सकारात्मक रूपमा हेर्नुभन्दा विद्यार्थीको विदेश जाने प्रवृत्ति, नेपालमै उच्च शिक्षाको अवसर तथा अध्ययनपछि उनीहरूले देशको अर्थतन्त्रमा पुर्याउने योगदानसँग जोडेर विश्लेषण गर्नुपर्ने देखिन्छ ।
साउनको तथ्याङ्कले भने एउटा स्पष्ट तस्वीर देखाएको छ—विदेशी पर्यटकबाट नेपालले गर्ने भ्रमण आय सामान्य रूपमा बढेको छ भने नेपालीको विदेश भ्रमण तथा अध्ययनमा हुने खर्च उल्लेख्य रूपमा घटेको छ ।
आगामी महिनामा पर्यटकीय गतिविधि बढेसँगै भ्रमण आय र विदेश भ्रमण खर्चको अवस्था कसरी अघि बढ्छ भन्नेले नेपालको सेवा खाता तथा बाह्य क्षेत्रको तस्वीरमा प्रभाव पार्नेछ ।
