विश्व खबर 
काठमाडौं– सेयर बजारमा धेरै लगानीकर्ताले सबैभन्दा पहिले कम्पनीको बजार मूल्य हेर्छन् । मूल्य कम भए ‘सस्तो’ र धेरै भए ‘महँगो’ भन्ने धारणा सामान्य छ । तर अनुभवी लगानीकर्ताहरूका अनुसार बजार मूल्य मात्रै हेरेर गरिएको लगानीले दीर्घकालमा घाटा पनि दिन सक्छ ।
कुनै कम्पनीमा लगानी गर्नु अघि उसले कति नाफा कमाइरहेको छ, त्यो नाफा स्थिर रूपमा बढिरहेको छ कि छैन, सेयरधनीलाई कति लाभांश दिन सक्छ, व्यवसाय विस्तारमा कति लगानी गरिरहेको छ र लगानीकर्ताको पुँजीमा कस्तो प्रतिफल दिइरहेको छ भन्ने बुझ्न आवश्यक हुन्छ ।
विश्लेषकहरूका अनुसार प्रतिसेयर आम्दानी (इपिएस) कम्पनीको कमाइ क्षमता बुझ्ने पहिलो आधार हो । इपिएस बढ्दै जानु सकारात्मक संकेत हुन सक्छ, तर एक वर्षको वृद्धि मात्र पर्याप्त हुँदैन । लगातार वृद्धि भइरहेको छ कि छैन भन्ने हेर्नुपर्छ ।
त्यस्तै, कम्पनीले कमाएको सबै नाफा लाभांशका रूपमा बाँड्न सक्दैन । नियामकीय व्यवस्था र आवश्यक प्रावधानपछि बाँड्न मिल्ने रकमलाई वितरणयोग्य नाफा मानिन्छ । बाँकी रकम कम्पनीले व्यवसाय विस्तार, नयाँ आयोजना, ऋण घटाउने वा भविष्यको लगानीका लागि राख्न सक्छ । यही रकम सञ्चित आम्दानी (रिटेन्ड अर्निङ) का रूपमा देखिन्छ ।
अर्को महत्वपूर्ण सूचक स्वपुँजी प्रतिफल (आरओई) हो । यसले सेयरधनीले लगानी गरेको पुँजीलाई कम्पनीले कति प्रभावकारी रूपमा प्रयोग गरेर नाफा कमायो भन्ने देखाउँछ । आरओई राम्रो हुनु कम्पनीको व्यवस्थापन र सञ्चालन क्षमता बलियो भएको संकेत मानिन्छ।
मूल्य–आम्दानी अनुपात (पिई रेसियो) ले कम्पनीको एक रुपैयाँ आम्दानीका लागि लगानीकर्ताले बजारमा कति मूल्य तिरिरहेका छन् भन्ने देखाउँछ । तर पिई कम भयो भन्दैमा सेयर सस्तो र धेरै भयो भन्दैमा महँगो भन्ने निष्कर्ष निकाल्न नमिल्ने विश्लेषकहरूको भनाइ छ । कम्पनीको भविष्य, जोखिम र नाफा कमाउने क्षमता पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण हुन्छ ।
त्यस्तै, प्रतिसेयर खुद सम्पत्ति (नेटवर्थ) ले कम्पनीको वास्तविक सम्पत्तिमा एउटा सेयरको हिस्सा कति पर्छ भन्ने देखाउँछ। यद्यपि बजार मूल्य भविष्यको सम्भावना र व्यवसायको गुणस्तरका आधारमा नेटवर्थभन्दा धेरै माथि वा तल हुन सक्छ ।
विशेषज्ञहरूको सुझाव छ — सेयर बजारमा सफल हुन ‘कुन सेयर सस्तो छ ?’ भन्दा ‘कुन कम्पनी बलियो छ ?’ भन्ने प्रश्न महत्वपूर्ण हुन्छ। कम्पनीको नाफा, ऋण, व्यवस्थापन, व्यवसायको सम्भावना र दीर्घकालीन वृद्धि क्षमता समग्र रूपमा विश्लेषण गरेर मात्रै लगानी निर्णय गर्नु बुद्धिमानी मानिन्छ।
