विश्व खबर 
काठमाडौं – विश्व फुटबलका महान् खेलाडी लियोनेल मेस्सीले अर्जेन्टिनाको राष्ट्रिय टोलीबाट आफ्नो अन्तिम अन्तर्राष्ट्रिय खेल खेल्दै गर्दा उनको प्रतिद्वन्द्वी बनेको देश बेनिन पनि विश्व फुटबलको चर्चामा आएको छ । अर्जेन्टिनाले घरेलु मैदानमा मेस्सीका लागि बिदाइ खेल आयोजना गरेको अवसरमा बेनिनसँगको मैत्रीपूर्ण खेल उनको दुई दशक लामो अन्तर्राष्ट्रिय यात्राको अन्तिम अध्याय बनेको हो ।
सन् २००५ मा १८ वर्षको उमेरमा अर्जेन्टिनाको राष्ट्रिय टोलीमा डेब्यु गरेका मेस्सीले करिब दुई दशक राष्ट्रिय टोलीको प्रतिनिधित्व गरे । यस अवधिमा उनले अर्जेन्टिनाका लागि २०७ खेल खेल्दै १२५ गोल गरेका छन् । अर्जेन्टिनी टोलीबाट सर्वाधिक गोल गर्ने खेलाडीका रूपमा स्थापित मेस्सीले विश्वकप, कोपा अमेरिका, फिनालिसिमा र ओलम्पिकमा देशलाई महत्वपूर्ण सफलता दिलाएका छन् ।
उनको अन्तर्राष्ट्रिय करिअरमा सन् २०२२ को विश्वकप उपाधि सबैभन्दा ठूलो उपलब्धिका रूपमा रह्यो । त्यसअघि उनी २०१४ को विश्वकपमा अर्जेन्टिनालाई फाइनलसम्म पुर्याउन सफल भएका थिए । त्यस्तै, उनले २०२१ र २०२४ को कोपा अमेरिका तथा २०२२ को फिनालिसिमा जितेका छन् । सन् २००८ को बेइजिङ ओलम्पिकमा अर्जेन्टिनाले जितेको स्वर्ण पदकमा पनि मेस्सी टोलीका महत्वपूर्ण सदस्य थिए ।
मेस्सीको यस्तो गौरवशाली अन्तर्राष्ट्रिय यात्राको अन्तिम खेलमा प्रतिद्वन्द्वी बनेको बेनिन भने पश्चिम अफ्रिकाको इतिहास, संस्कृति र राजनीतिक परिवर्तनका कारण विशेष पहिचान बनाएको देश हो ।
पश्चिम अफ्रिकाको सानो तर ऐतिहासिक देश
बेनिन गणतन्त्र पश्चिम अफ्रिकामा गिनिया खाडीको किनारमा अवस्थित छ। यसको पूर्वमा नाइजेरिया, पश्चिममा टोगो तथा उत्तरमा बुर्किना फासो र नाइजर रहेका छन्। दक्षिणतर्फ एट्लान्टिक महासागर पर्दछ ।
बेनिनको राजधानी पोर्टो–नोभो हो । तर देशको सबैभन्दा ठूलो सहर तथा प्रमुख आर्थिक र प्रशासनिक केन्द्र कोटोनु हो । करिब १ करोड ३० लाखभन्दा बढी जनसंख्या रहेको बेनिनको क्षेत्रफल करिब १ लाख १४ हजार ७६३ वर्ग किलोमिटर छ ।
फ्रान्सेली यहाँको आधिकारिक भाषा हो । योरुबा, फोनलगायतका स्थानीय भाषा पनि व्यापक रूपमा बोलिन्छन्। पश्चिम अफ्रिकी मुद्रा संघअन्तर्गत प्रयोग हुने पश्चिम अफ्रिकी सीएफए फ्राङ्क यहाँको मुद्रा हो ।
दाहोमी साम्राज्यको विरासत
आजको बेनिनको भूभागमा कुनै समय शक्तिशाली दाहोमी साम्राज्य थियो । करिब १७औँ शताब्दीदेखि १९औँ शताब्दीसम्म प्रभावशाली रहेको यो साम्राज्य सैन्य शक्ति र संगठित शासन प्रणालीका लागि परिचित थियो ।
दाहोमी साम्राज्यको सबैभन्दा चर्चित पक्षमध्ये एक थियो–महिला सैनिकहरूको विशेष सैन्य दस्ता । पश्चिमी इतिहासमा ‘दाहोमी अमेजन’का रूपमा चर्चित यी महिला सैनिकहरू युद्धमा प्रत्यक्ष सहभागी हुन्थे । उनीहरूको सैन्य इतिहासलाई आधार बनाएर हलिउडमा ‘द वुमन किङ’ चलचित्रसमेत निर्माण गरिएको छ ।
१९औँ शताब्दीको अन्त्यतिर फ्रान्सेली उपनिवेश विस्तारसँगै दाहोमी साम्राज्य कमजोर हुँदै गयो । सन् १८९४ मा यो क्षेत्र फ्रान्सेली नियन्त्रणमा पुगेको थियो । लामो औपनिवेशिक शासनपछि बेनिनले १ अगस्ट १९६० मा स्वतन्त्रता प्राप्त गर्यो। सुरुमा ‘दाहोमी’ नामबाट परिचित देशले सन् १९७५ मा आफ्नो नाम परिवर्तन गरी ‘बेनिन’ राखेको हो ।
‘दास तट’को पीडादायी इतिहास
बेनिनको इतिहासको अर्को महत्वपूर्ण अध्याय दास व्यापारसँग जोडिएको छ । यसको तटीय क्षेत्रमा रहेको उइदाह बन्दरगाह १७औँदेखि १९औँ शताब्दीसम्म अफ्रिकाबाट दास बनाएर मानिसहरूलाई अमेरिका तथा अन्य क्षेत्रमा लैजाने प्रमुख केन्द्रमध्ये एक थियो ।
त्यस समयमा पश्चिम अफ्रिकाको यो तटीय क्षेत्रलाई नै ‘स्लेव कोस्ट’ अर्थात् ‘दास तट’ भनेर चिनिन्थ्यो । आज उइदाह दास व्यापारको इतिहास सम्झाउने महत्वपूर्ण ऐतिहासिक स्थलका रूपमा परिचित छ ।
भोडू धर्मको जन्मभूमि
बेनिनलाई विश्वभर भोडू धर्मको प्रमुख उद्गमस्थलका रूपमा चिनिन्छ । पश्चिमी लोकप्रिय संस्कृतिमा भोडूलाई प्रायः जादुटुना वा रहस्यमय गतिविधिसँग जोडेर प्रस्तुत गरिन्छ। तर बेनिनमा यसको स्वरूप प्रकृति, पूर्वज र आध्यात्मिक शक्तिप्रतिको विश्वासमा आधारित धार्मिक तथा सांस्कृतिक परम्परासँग जोडिएको छ ।
बेनिनमा हरेक वर्ष जनवरी १० मा राष्ट्रिय भोडू दिवस मनाइन्छ। देशमा क्रिस्चियन र मुस्लिम समुदायसँगै परम्परागत धार्मिक विश्वास मान्ने ठूलो जनसंख्या छ । कतिपय मानिसले आफूलाई क्रिस्चियन वा मुस्लिम मान्दै परम्परागत भोडू संस्कृतिका अभ्यास पनि निरन्तरता दिइरहेका छन् ।
लोकतान्त्रिक यात्रामा बेनिन
राजनीतिक रूपमा बेनिन बहुदलीय राष्ट्रपतीय गणतन्त्र हो । सन् १९९० को दशकमा बहुदलीय लोकतन्त्रतर्फको परिवर्तनपछि बेनिनलाई पश्चिम अफ्रिकाका तुलनात्मक रूपमा स्थिर लोकतान्त्रिक मुलुकमध्ये एकका रूपमा हेरिँदै आएको छ ।
वर्तमानमा पेट्रिस टालोन राष्ट्रपतिको रूपमा रहेका छन् । पछिल्ला दशकमा बेनिनले राजनीतिक संस्थाको विकाससँगै आर्थिक तथा पूर्वाधार क्षेत्रमा पनि आफ्नो प्रभाव विस्तार गर्ने प्रयास गर्दै आएको छ ।
कपासदेखि क्षेत्रीय व्यापारसम्म
बेनिनको अर्थतन्त्रमा कृषि क्षेत्रको महत्वपूर्ण भूमिका छ । कपास देशको प्रमुख निर्यातजन्य उत्पादनमध्ये एक हो । यसका अतिरिक्त काजु, ताडको तेल तथा अन्य कृषि उत्पादन पनि अर्थतन्त्रका महत्वपूर्ण आधार हुन् ।
कोटोनु बन्दरगाह भने बेनिनको व्यापारिक गतिविधिको प्रमुख केन्द्र हो । समुद्रसम्म पहुँच नभएका छिमेकी मुलुक नाइजर र बुर्किना फासोका लागि समेत यो बन्दरगाह क्षेत्रीय व्यापारिक मार्गका रूपमा महत्वपूर्ण छ ।
पानीमाथिको ‘अफ्रिकाको भेनिस’
बेनिनको अर्को आकर्षण नोकोउए तालमा रहेको गानभिए गाउँ हो । पानीमाथि काठका खम्बामा घर तथा संरचना निर्माण गरेर बसोबास गरिएको यो बस्तीमा हजारौँ मानिसको जीवन तालसँग जोडिएको छ ।
पानीमाथि फैलिएको बस्ती, डुंगा, बजार र दैनिक जीवनशैलीका कारण गानभिएलाई ‘अफ्रिकाको भेनिस’ भनेर समेत चिनिन्छ। पर्यटकका लागि यो बेनिनको विशिष्ट सांस्कृतिक तथा प्राकृतिक गन्तव्यमध्ये एक हो ।
यसरी हेर्दा, मेस्सीको अन्तिम अन्तर्राष्ट्रिय खेलमा अर्जेन्टिनाको प्रतिद्वन्द्वी बनेको बेनिन केवल विश्व फुटबलको मैदानमा देखिने एउटा अफ्रिकी टोली मात्र होइन । दाहोमी साम्राज्य, महिला सैनिकहरूको इतिहास, दास व्यापारको पीडा, भोडू संस्कृति, लोकतान्त्रिक परिवर्तन र पानीमाथिको गानभिएसम्मको आफ्नै विशिष्ट इतिहास बोकेको देश हो ।
मेस्सीका लागि यो खेल अन्तर्राष्ट्रिय फुटबल यात्राको अन्तिम बिदाइ बनेको छ भने बेनिनका लागि विश्वका सर्वाधिक चर्चित फुटबल खेलाडीविरुद्ध मैदानमा उत्रिने अवसर बनेको छ । त्यसैले यो मैत्रीपूर्ण खेलको महत्व स्कोरबोर्डमा सीमित नरही मेस्सीको युगको अन्त्य र बेनिनको विश्व फुटबलमा एउटा विशेष उपस्थितिका रूपमा पनि स्मरणीय बनेको छ ।
