काठमाडौं । विश्वव्यापी प्रविधि (टेक) शेयरहरू डगमगाइरहेका बेला चीनमा भने आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स र प्रविधि क्षेत्रको शेयर बजार नराम्ररी क्र्यास भएको छ । एआईको मागसम्बन्धी चिन्ता र चिनियाँ निर्यातमा लगाइएको नियन्त्रणका कारण उच्च मूल्यांकनमा रहेका शेयरहरू ढलेका हुन् ।
चीनको मुख्य भूमिमा एआई र सेमिकन्डक्टर क्षेत्रका अग्रणी कम्पनीहरू समावेश रहेको स्टार ५० इन्डेक्स चार महिनाभन्दा कम समयमा ४० प्रतिशतले घटेको छ । यस गिरावटले बजार मूल्यांकनबाट करिब ४८० अर्ब अमेरिकी डलर स्वाहा पारेको छ । यो मन्दीले अस्थिर बनेको विश्व बजारका लागि नकारात्मक संकेत गर्नुका साथै नागरिकहरूलाई शेयरमा लगानी गर्न प्रोत्साहन गर्ने चिनियाँ प्रयासमा ठूलो धक्का पुर्याएको छ ।
यस मन्दीले विगत दुई वर्षदेखि कायम रहेको शेयर बजारको सुधारलाई पूर्ण रूपमा रोकिदिएको छ । चीनको प्रमुख ब्लु-चिप इन्डेक्स गत जुन महिनाको उच्च विन्दुबाट करिब २० प्रतिशतले तल झरेको छ । बेइजिङस्थित फन्ड म्यानेजर डोङ बाओझेनका अनुसार शेयर बजार अनियन्त्रित र सट्टेबाजीपूर्ण रूपमा बढेको र अहिले त्यसको बबल फुटेको छ ।
यो गिरावट पश्चिमी देशहरू तथा एसियाका अन्य बजारहरूको तुलनामा निकै तीव्र छ । अमेरिकाको नास्डाक सूचकांक तीन हप्ता अघिको रेकर्ड विन्दुबाट करिब ६ प्रतिशतले मात्र घटेको छ ।
चीनमा शेयर बिक्रीको कुनै एउटा मात्र स्पष्ट कारण नभए पनि अत्यधिक मूल्य, कर भुक्तानी र अमेरिका तथा अन्य देशहरूले चिनियाँ डेटा सेन्टर उपकरणहरूमा प्रतिबन्ध लगाउन सक्ने त्रासका कारण बिक्री चाप सिर्जना भएको व्यापारीहरूले बताएका छन् । गोल्डम्यान स्याक्सका अनुसार चीनको कुल बजार पूँजीकरणको ४२ प्रतिशत र कारोबारको ५७ प्रतिशत हिस्सा एआई शेयरले ओगटेकाले साना लगानीकर्ताहरू यस मन्दीबाट बढी प्रभावित भएका छन् ।
आईपीओ जारी गर्दा सर्वसाधारण लगानीकर्ताहरूबाट ८ हजार गुणा बढी आवेदन परेको रोबोट निर्माता कम्पनी युनिट्रीको शेयर मूल्य गत अगस्टमा कारोबार सुरु भएयता आधाले घटेको छ । त्यस्तै, चिप निर्माता सीएक्सएमटीले गत महिनामा आफ्नो बजार मूल्यको २५ प्रतिशतभन्दा बढी गुमाएको छ ।
गत वर्ष बजारमा प्रवेश गर्दा क्रमशः ७ सय प्रतिशत र ४ सय प्रतिशतले बढेका सेमिकन्डक्टर कम्पनीहरू मेटाएक्स इन्टिग्रेटेड सर्किट्स र मूर थ्रेड्स टेक्नोलोजीको शेयर मूल्य पनि जुलाईयता आधा घटेको छ । चीनको हाइनानका साना लगानीकर्ता चेन वेनसेङ जस्ता धेरै लगानीकर्ताहरूले सरकारी कोषको लगानी रहेका कम्पनीहरूमा विश्वास गरेर लगानी गरे पनि अहिले ठूलो घाटा व्यहोर्नुपरेको छ ।
यसैगरी, झोङजी इनोलाइट र इओप्टोलिङ्क टेक्नोलोजी जस्ता अप्टिकल पार्ट्स निर्माताहरूको शेयर जुन र जुलाईको उच्च विन्दुबाट करिब ६० प्रतिशतले ओरालो लागेको छ । अमेरिकाले आफ्ना डेटा सेन्टरहरूमा चिनियाँ उपकरण आपूर्तिमा प्रतिबन्ध लगाउने तयारी गरेकाले पनि यी कम्पनीहरू प्रभावित भएका हुन् ।
अहिले पनि स्टार ५० इन्डेक्सको ‘ट्रेलिङ अर्निंग्स’ अनुपात सय गुणा आसपास छ, जुन नास्डाक १ सय को ३० गुणाको तुलनामा निकै बढी हो । हङकङस्थित लोटस एसेट म्यानेजमेन्टका साझेदार हङ हाओका अनुसार यस गिरावटले नयाँ प्रविधि कम्पनीहरूलाई शेयर बजारमा सूचीकृत हुनबाट रोक्नेछ ।
चीनको धितोपत्र नियामक आयोगले यसबारे तत्काल कुनै औपचारिक प्रतिक्रिया दिएको छैन । यद्यपि, नियामक आयोगका अध्यक्ष वु छिङले हालै बजार सहभागीहरूसँग पूँजी बजार सुधारका विषयमा छलफल गरेका थिए । केही विश्लेषकहरूका अनुसार सूचकांकहरूमा प्रविधि कम्पनीहरूलाई बढी भार दिइँदा पूँजी बजारमा असन्तुलन र बबल सिर्जना भएको हो ।
