विश्व खबर 
काठमाडौं – प्राकृतिक उपचार र स्वास्थ्य पर्यटनका लागि परिचित म्याग्दीको अन्नपूर्ण गाउँपालिका–६ रातोपानीस्थित तातोपानी कुण्ड कालीगण्डकी नदीको बाढी र कटानले बगरमा परिणत भएको छ । असोज ८ देखि ११ गतेसम्मको लगातार वर्षापछि आएको बाढीले कुण्डका संरचना बगाएसँगै उपचार, स्नान र पर्यटक आकर्षणको केन्द्रका रूपमा विकास भइरहेको यो स्थलको अस्तित्व नै संकटमा परेको हो ।
कुण्ड संरक्षण र पर्यटकीय पूर्वाधार निर्माणमा गाउँपालिकाले विगत नौ वर्षमा गरेको करिब एक करोड रुपैयाँभन्दा बढी लगानी बाढीले नष्ट गरेको छ । अन्नपूर्ण गाउँपालिका–६ का वडाध्यक्ष रामबहादुर खड्काका अनुसार कुण्ड रहेको स्थानबाट अहिले कालीगण्डकी नदी बगिरहेको छ भने तातोपानीको मुहानसमेत पुरानो स्थानबाट करिब ३० मिटर तल सरेको छ ।
“तातोपानीलाई पर्यटकीय स्थलका रूपमा विकास गर्ने उद्देश्यले गाउँपालिकाले नौ वर्षदेखि लगानी गरेर तयार पारेका पूर्वाधार ध्वस्त भएका छन्,” खड्काले भने। नदी कटान रोक्न निर्माण गरिएको पक्की पर्खाल, तातोपानीमा डुबुल्की मारेर स्नान गर्न बनाइएको पोखरी, टहरा, विश्रामस्थल र शौचालयलगायत संरचना बाढीले बगाएको उनले बताए ।
कुण्ड व्यवस्थित भएपछि गाउँपालिकाले यसको सञ्चालनबाट आम्दानीसमेत गर्दै आएको थियो। चालु आर्थिक वर्ष २०८३/८४ मा कुण्ड सञ्चालनका लागि चार लाख पाँच हजार रुपैयाँमा ठेक्का सम्झौता भएको थियो। तर, बाढीले संरचना नै बगाएपछि उक्त स्थलको नियमित सञ्चालन र आम्दानी दुवै प्रभावित भएका छन् ।
उपचार र पर्यटनको केन्द्रमा परेको असर
स्थानीयवासी दयाराम जिसीका अनुसार गाउँपालिका, प्रदेश सरकार, स्थानीयवासी र दाताको सहयोगमा तातोपानीको मुहान संरक्षण तथा व्यवस्थापन गरिएपछि रातोपानी स्नान, उपचार र मनोरञ्जनका लागि आउने मानिसको गन्तव्य बनेको थियो । कुण्डमा पर्यटक आउन थालेपछि आसपासका रातोपानी, पोखरेबगर र ठूलोबगरका होटल तथा व्यवसायसमेत चलायमान बनेका थिए ।
“तातोपानीमा स्नान गर्न आउने पाहुना र पर्यटकका कारण स्थानीय बजार र होटल व्यवसायले गति लिएका थिए,” जिसीले भने, “बाढीले भौतिक संरचना मात्र होइन, स्थानीयको रोजगारी र आयआर्जनको अवसरसमेत गुमाएको छ ।”
बेनी–जोमसोम सडकको छेउमा रहेको यो कुण्डमा प्रतिसेकेन्ड ११ लिटरका दरले करिब ५६ डिग्री सेल्सियस तापक्रमको प्राकृतिक तातोपानी निस्कने गरेको थियो । मुहानबाट निस्किएको पानी संकलन गरी १० मिटर लम्बाइ र १० मिटर चौडाइको पोखरी निर्माण गरिएको थियो । एक पटकमा ४० देखि ५० जनासम्मले स्नान गर्न सक्ने क्षमताको उक्त पोखरी व्यवस्थित भएपछि मुस्ताङ भ्रमण गरेर फर्किने पर्यटकसमेत थकान मेटाउन त्यहाँ पुग्ने गर्थे ।
चोटपटक, शरीर दुख्ने समस्या, ग्यास्ट्रिक तथा चिसोका कारण उत्पन्न स्वास्थ्य समस्याबाट राहत पाउने आशामा मानिसहरू तातोपानीमा स्नान गर्न आउने गरेका थिए। यसले रातोपानीलाई स्वास्थ्य पर्यटनको सम्भावना बोकेको स्थलका रूपमा स्थापित गर्न सहयोग पुर्याएको थियो। यद्यपि, तातोपानीमा स्नानले यस्ता स्वास्थ्य समस्या निको पार्ने विषयलाई चिकित्सकीय प्रमाणका आधारमा छुट्टै मूल्याङ्कन गर्नुपर्ने हुन्छ ।
पुरानै ठाउँमा कुण्ड बनाउन कठिन, विकल्पको खोजी
बाढीले पुरानो कुण्ड रहेको स्थान नै नदीको बहावमा परेपछि त्यही ठाउँमा पुनर्निर्माण गर्नु कठिन देखिएको छ । अन्नपूर्ण गाउँपालिकाका अध्यक्ष भारतकुमार पुनका अनुसार तातोपानीको मुहानबाट पानी ल्याएर अन्यत्र स्नानस्थल निर्माण गर्ने विकल्पबारे छलफल सुरु गरिएको छ ।
प्राकृतिक मुहानको संरक्षण, सुरक्षित स्थानको छनोट र बाढीको जोखिम मूल्याङ्कन नगरी पुनर्निर्माण अघि बढाउँदा फेरि क्षति हुन सक्ने भएकाले दीर्घकालीन योजना आवश्यक देखिएको छ। कुण्ड पुनः सञ्चालनमा ल्याउन सके स्थानीय पर्यटन र व्यवसायलाई राहत मिल्ने अपेक्षा गरिएको छ । तर, त्यसका लागि आवश्यक लगानी, प्राविधिक अध्ययन र सुरक्षित पूर्वाधार निर्माण मुख्य चुनौती हुनेछन्।
कालीगण्डकीको बाढीले रातोपानीको तातोपानी कुण्डमा पुर्याएको क्षतिले प्राकृतिक सम्पदामा आधारित पर्यटन पूर्वाधार नदी कटान र विपद्को जोखिमबाट सुरक्षित राख्नुको महत्त्वसमेत उजागर गरेको छ। अब कुण्डको मुहान जोगाउने र स्नानस्थल पुनःस्थापना गर्ने प्रयासले स्थानीयको रोजगारी तथा पर्यटन व्यवसायलाई कति छिटो पुनर्जीवित गर्न सक्छ भन्ने प्रश्न महत्त्वपूर्ण बनेको छ ।
