विश्व खबर 
काठमाडौं – स्वच्छ र सुरक्षित खाद्यवस्तुको अभावले मानव स्वास्थ्यमा गम्भीर असर पार्न सक्ने भएकाले खाद्य संरक्षण र स्वच्छतामा ध्यान दिन आवश्यक देखिएको छ । उत्पादनदेखि उपभोगसम्मका विभिन्न चरणमा हुने लापरबाहीले खाद्यवस्तु दूषित हुने, पोषण तत्त्व नष्ट हुने र खाद्यजन्य रोगको जोखिम बढ्ने गर्छ ।
खाद्यवस्तु मानव शरीरलाई आवश्यक ऊर्जा, प्रोटिन, भिटामिन तथा खनिजको प्रमुख स्रोत हो । तर, उत्पादन, प्रशोधन, ढुवानी, भण्डारण र बिक्रीका क्रममा उचित सावधानी नअपनाउँदा त्यही खाद्यवस्तु स्वास्थ्यका लागि हानिकारक बन्न सक्छ । दूषित खाना तथा पानीको सेवनबाट झाडापखाला, बान्ता र अन्य खाद्यजन्य रोग लाग्न सक्छन् । विशेषगरी बालबालिका, वृद्धवृद्धा र रोगप्रतिरोधात्मक क्षमता कमजोर भएका व्यक्तिमा यसको असर बढी गम्भीर हुन सक्छ ।
खाद्यवस्तुलाई लामो समयसम्म सुरक्षित राख्ने र त्यसको गुणस्तर कायम गर्ने प्रक्रिया खाद्य संरक्षण हो । यसका लागि उचित तापक्रममा भण्डारण, सफा पानीको प्रयोग, सरसफाइ तथा आवश्यकताअनुसार चिस्यान, सुकाउने, चिस्याउने वा अन्य सुरक्षित विधि अपनाउनुपर्छ । खाद्यवस्तु उचित तरिकाले संरक्षण गर्न सके खेर जाने परिमाण घटाउन, पोषण तत्त्व जोगाउन र खाद्य उपलब्धता बढाउन सकिन्छ ।
कृषि उत्पादनको ठूलो हिस्सा उचित भण्डारण र व्यवस्थापनको अभावमा खेर जाने जोखिम हुन्छ । फलफूल, तरकारी, दूध, मासु र माछाजस्ता छिटो बिग्रिने खाद्यवस्तुमा यस्तो जोखिम अझ बढी हुन्छ । समयमै संकलन, सुरक्षित ढुवानी र उपयुक्त भण्डारणको व्यवस्था नहुँदा किसानले उत्पादनको उचित मूल्य पाउन नसक्ने र उपभोक्ताले पनि महँगोमा कम गुणस्तरका वस्तु किन्नुपर्ने अवस्था आउन सक्छ ।
खाद्य सुरक्षामा मिसावट, कीटनाशक औषधिको अनुचित प्रयोग र म्याद गुज्रिएका वस्तुको बिक्री पनि चुनौतीका रूपमा छन् । यस्ता गतिविधि नियन्त्रण गर्न सम्बन्धित निकायले बजार अनुगमन प्रभावकारी बनाउनुपर्छ । खाद्यवस्तुको गुणस्तरसम्बन्धी मापदण्ड पालना गराउने, असुरक्षित वस्तुको बिक्री रोक्ने र नियम उल्लंघन गर्नेलाई कारबाही गर्ने व्यवस्था प्रभावकारी हुन आवश्यक छ ।
खाद्यवस्तु सुरक्षित राख्ने जिम्मेवारी उत्पादक र विक्रेतामा मात्र सीमित हुँदैन । उपभोक्ताले पनि खाद्यवस्तु खरिद गर्दा त्यसको गुणस्तर, उत्पादन तथा उपभोग्य मिति र प्याकेजिङमा ध्यान दिनुपर्छ । घरमा खाना तयार गर्नुअघि हात धुने, भान्सा सफा राख्ने, काँचो र पकाएको खाना छुट्टाछुट्टै राख्ने तथा पकाएको खाना लामो समयसम्म कोठाको तापक्रममा नराख्ने बानीले खाद्यजन्य रोगको जोखिम घटाउन मद्दत गर्छ ।
स्वच्छ खाद्यवस्तु र उचित संरक्षण स्वस्थ जीवनका आधार हुन् । यसका लागि सुरक्षित उत्पादन प्रणाली, प्रभावकारी बजार अनुगमन, उचित भण्डारण र उपभोक्तामा सचेतना आवश्यक छ । उत्पादनदेखि उपभोगसम्म खाद्य स्वच्छताका मापदण्ड पालना गर्न सके खाद्यवस्तु खेर जाने समस्या घटाउनुका साथै जनस्वास्थ्यको सुरक्षा गर्न सकिन्छ ।
