विश्व खबर 
काठमाडौं – अक्टोबर १५ विश्व इतिहासमा राजनीतिक परिवर्तन, वैज्ञानिक उपलब्धि र सांस्कृतिक घटनाका दृष्टिले महत्त्वपूर्ण दिन हो। भारतका पूर्वराष्ट्रपति तथा वैज्ञानिक एपीजे अब्दुल कलामको जन्म, अमेरिकी हास्य धारावाहिक ‘आई लभ लुसी’ को पहिलो प्रसारण र डच नृत्याङ्गना माता हारीलाई मृत्युदण्ड दिइएको घटनालगायत विभिन्न ऐतिहासिक प्रसंग यस दिनसँग जोडिएका छन् ।
एपीजे अब्दुल कलामको जन्म
भारतका प्रख्यात वैज्ञानिक तथा पूर्वराष्ट्रपति एपीजे अब्दुल कलामको जन्म सन् १९३१ अक्टोबर १५ मा भारतको तमिलनाडुस्थित रामेश्वरममा भएको थियो । भारतको अन्तरिक्ष तथा क्षेप्यास्त्र विकास कार्यक्रममा महत्त्वपूर्ण योगदान पुर्याएका कलामलाई ‘मिसाइल म्यान’ का रूपमा चिनिन्छ ।
सन् २००२ देखि २००७ सम्म भारतको ११औँ राष्ट्रपतिका रूपमा कार्य गरेका कलाम विज्ञान, शिक्षा र युवा पुस्तालाई प्रेरित गर्ने व्यक्तित्वका रूपमा परिचित छन् । उनको जीवनलाई वैज्ञानिक अनुसन्धान, साधारण पृष्ठभूमिबाट राष्ट्रिय नेतृत्वसम्मको यात्रा र युवालाई राष्ट्र निर्माणमा सहभागी गराउने सन्देशका लागि स्मरण गरिन्छ ।
‘आई लभ लुसी’ को पहिलो प्रसारण
अमेरिकी टेलिभिजन इतिहासमा लोकप्रिय हास्य धारावाहिक ‘आई लभ लुसी’ सन् १९५१ अक्टोबर १५ मा सीबीएस टेलिभिजनबाट पहिलो पटक प्रसारण भएको थियो ।
लुसिल बल र देसी अर्नाज अभिनीत यो धारावाहिकले अमेरिकी टेलिभिजन मनोरञ्जनमा महत्त्वपूर्ण स्थान बनायो। हास्य अभिनय, पारिवारिक जीवनमा आधारित कथा र टेलिभिजन निर्माणको शैलीमा गरेको प्रभावका कारण यो कार्यक्रम अमेरिकी लोकप्रिय संस्कृतिको चर्चित हिस्सा बन्यो ।
माता हारीलाई मृत्युदण्ड
प्रथम विश्वयुद्धका बेला जासुसी गरेको आरोप लागेकी डच नृत्याङ्गना माता हारीलाई सन् १९१७ अक्टोबर १५ मा फ्रान्समा मृत्युदण्ड दिइएको थियो ।
वास्तविक नाम मार्गरेथा जेल्ली भएकी माता हारी युरोपमा चर्चित नृत्याङ्गना थिइन् । फ्रान्सेली अधिकारीहरूले उनलाई जर्मनीका लागि जासुसी गरेको आरोपमा दोषी ठहर गरेका थिए । उनको मुद्दा र मृत्युदण्डले युद्धकालीन जासुसी, गोप्य सूचना तथा न्यायिक प्रक्रियाबारे लामो समयसम्म बहस सिर्जना गरेको छ ।
नेपोलियनको सेन्ट हेलेनातर्फको यात्रा
फ्रान्सेली सम्राट नेपोलियन बोनापार्टको जीवनमा पनि अक्टोबर १५ महत्त्वपूर्ण प्रसंगसँग जोडिन्छ । सन् १८१५ अक्टोबर १५ मा उनी दक्षिण एटलान्टिक महासागरस्थित सेन्ट हेलेना टापु पुगेका थिए। वाटरलुको युद्धमा पराजित भएपछि उनलाई बेलायती नियन्त्रणमा उक्त टापुमा निर्वासनमा राखिएको थियो ।
सेन्ट हेलेनामा बिताएको जीवन नेपोलियनको राजनीतिक तथा सैन्य यात्राको अन्तिम अध्याय बन्यो। सन् १८२१ मा त्यही टापुमा उनको मृत्यु भएको थियो ।
थामस संकाराको हत्या
पश्चिम अफ्रिकी देश बुर्किना फासोका क्रान्तिकारी नेता थामस संकाराको सन् १९८७ अक्टोबर १५ मा सैनिक विद्रोहका क्रममा हत्या गरिएको थियो ।
सन् १९८३ मा सत्तामा आएका संकाराले भ्रष्टाचार नियन्त्रण, सामाजिक समानता, महिला अधिकार र राष्ट्रिय आत्मनिर्भरतामा जोड दिएका थिए । उनले देशको नाम अपर भोल्टाबाट परिवर्तन गरी बुर्किना फासो राखेका थिए। उनको हत्या अफ्रिकी राजनीतिक इतिहासको चर्चित घटनामध्ये एक मानिन्छ ।
मिखाइल गोर्भाचोभ र नोबेल शान्ति पुरस्कार
सोभियत संघका नेता मिखाइल गोर्भाचोभलाई सन् १९९० मा नोबेल शान्ति पुरस्कार प्रदान गर्ने घोषणा गरिएको थियो। शीतयुद्धको तनाव कम गर्न, पूर्व–पश्चिम सम्बन्ध सुधार गर्न र अन्तर्राष्ट्रिय सहकार्यलाई प्रोत्साहन दिन उनले खेलेको भूमिकाको कदर गर्दै उनलाई उक्त पुरस्कार प्रदान गर्ने निर्णय गरिएको थियो ।
गोर्भाचोभले सोभियत संघमा ‘पेरेस्त्रोइका’ अर्थात् पुनर्संरचना र ‘ग्लासनोस्त’ अर्थात् खुलापनका नीति अघि बढाएका थिए। उनका सुधारले सोभियत समाज र अन्तर्राष्ट्रिय राजनीतिमा गहिरो प्रभाव पारे। नोबेल समितिले भने पुरस्कारको घोषणा सन् १९९० अक्टोबर १५ मा नभई अक्टोबर १५ मा सार्वजनिक गरेको होइन—पुरस्कार घोषणा अक्टोबर १५ कै दिन भएको भन्ने दाबीलाई प्रकाशनअघि आधिकारिक अभिलेखबाट पुनः जाँच गर्न आवश्यक छ ।
विश्व इतिहासमा अक्टोबर १५ विभिन्न कालखण्डका राजनीतिक उथलपुथल, वैज्ञानिक योगदान, मनोरञ्जन क्षेत्रका उपलब्धि र युद्धकालीन घटनासँग जोडिएको दिन हो । यी घटनाले विश्वको राजनीतिक, सामाजिक र सांस्कृतिक विकासका फरक–फरक पक्षलाई उजागर गर्छन् ।
