विश्व खबर 
काठमाडौं– बेलायत सरकारले आणविक बम बोक्न सक्ने १२ वटा नयाँ लडाकु विमान खरिद गर्ने भएको छ, जसले नेटोको हवाई आणविक मिसनमा सहभागिता जनाउनेछ ।
डाउनिङ स्ट्रिटले यो कदमलाई “एक पुस्तामा बेलायतको आणविक रणनीतिको सबैभन्दा ठूलो सुदृढीकरण” भनेको छ ।
नयाँ एफ-३५ ए लडाकु विमानहरूले सामान्य हातहतियार पनि बोक्न सक्छन्, तर तिनीहरूमा अमेरिकामा बनेका आणविक बमहरू जडान गर्ने विकल्प पनि हुनेछ ।
यो निर्णय प्रधानमन्त्रीद्वारा यसै साता नेदरल्याण्ड्समा भइरहेको नेटो सम्मेलनमा घोषणा गरिनेछ ।
नेटोको हवाई आणविक मिसन अन्तर्गत साझेदार देशका विमानहरूलाई युरोपमा भण्डारण गरिएका अमेरिकी बी६१ बमहरू जडान गरिन्छ ।
संयुक्त राज्य अमेरिका, जर्मनी र इटालीलगायत सात देशहरूले पहिले नै यस्तो दोहोरो क्षमता भएका लडाकु विमान प्रयोग गरिरहेका छन् ।
आणविक हतियारको प्रयोगका लागि नेटोको “न्युक्लियर प्लानिङ ग्रुप” को स्वीकृति आवश्यक पर्नेछ, साथै अमेरिकी राष्ट्रपति र बेलायती प्रधानमन्त्रीको पनि सहमति चाहिन्छ ।
प्रधानमन्त्री सर केयर स्टार्मरले भने, “अहिलेको अस्थिर समयमा हामी शान्ति स्वाभाविक रूपमा सुनिश्चित हुने ठान्न सक्दैनौं, त्यसैले मेरो सरकारले हाम्रो राष्ट्रिय सुरक्षामा लगानी गरिरहेको छ ।”
उनी भन्छन् यो कदमले देशभरि १०० व्यवसाय र २०,००० रोजगारीलाई समर्थन गर्नेछ र यसलाई “हाम्रो विश्व-स्तरीय रोयल एयर फोर्सको लागि नयाँ युग” भनेर स्वागत गरे ।
नेटो महासचिव मार्क रुट्टेले यो घोषणा “नेटोप्रति बेलायतको अझ बलियो प्रतिबद्धता” भने ।
नयाँ लडाकु विमानहरू नोरफोकस्थित आरएएफ मारह्याममा तैनाथ गरिनेछ ।
एफ-३५ ए खरिदको निर्णयलाई बेलायती वायुसेनाको जितको रूपमा हेरिनेछ– जसले धेरै समयदेखि लामो दूरीसम्म पुग्ने र बढी प्रकारका हातहतियार बोक्न सक्ने विमानको माग गर्दै आएको थियो ।
हाल बेलायती वायुसेना र नेभीले प्रयोग गरिरहेको एफ-३५ बी भेरियन्टको दायरा छोटो छ र यसले कम हातहतियार बोक्न सक्छ ।
एफ-३५ बी लाई छोटो दूरीमा उडान भर्ने र ठाडो अवतरण गर्न सक्ने क्षमताका कारण बेलायती नेभीका दुई विमानवाहक युद्धपोत – HMS Queen Elizabeth र HMS Prince of Wales – मा प्रयोग गर्नका लागि छनोट गरिएको थियो ।
संयुक्त राज्य अमेरिकाले युरोपमा पहिले नै बी६१ बमहरू भण्डारण गरिसकेको छ । डिफेन्स थिङ्क ट्याङ्क Royal United Services Institute (RUSI) का विशेषज्ञ जस्टिन ब्रन्कका अनुसार युद्धको अवस्थामा तिनको प्रयोगको नियन्त्रण अमेरिकी पक्षमै रहनेछ । बेलायतले त्यसमा निर्भर रहनुपर्ने अवस्था केही विवादास्पद हुन सक्छ ।
हाल बेलायतसँग ठूला आणविक हतियार प्रक्षेपणका लागि एकमात्र माध्यम ट्राइडेन्ट ब्यालिस्टिक मिसाइल बोक्ने Vanguard श्रेणीका पनडुब्बीहरू छन् ।
यी मिसाइलहरू अमेरिका निर्मित र मर्मत गरिएका भए पनि, तिनीहरूमा राखिने वारहेडहरू बेलायतमै बनाइन्छ र मर्मत गरिन्छ । बेलायतका पछिल्ला सरकारले तिनीहरूको प्रयोगमा अमेरिका निर्भर हुनु नपर्ने बताउँदै आएका छन्– त्यसैले यसलाई “बेलायतको स्वतन्त्र प्रतिरोध शक्ति (independent deterrent)” भनिन्छ ।
बेलायती वायुसेनाका विमानहरूले सन् १९९८ सम्म ब्रिटेनमै निर्मित WE177 नामक साना रणनीतिक आणविक बम बोक्ने क्षमता राख्दथे । ती बम सेवा मुक्त भएपछि सो क्षमता हराएको थियो ।
ब्रन्कका अनुसार वायुसेनालाई “आणविक खेलमा पुनः फर्कन” केही समय लाग्नेछ । एफ-३५ ए लिने प्रमुख लाभ भनेको यसको बढी दूरी र विविध प्रकारका परम्परागत हातहतियार बोक्ने क्षमता हो ।
यो निर्णय बेलायती सरकारको हालैको Strategic Defence Review पछि आएको हो, जसमा रक्षामन्त्री जोन हेलीले भनेका छन्, “हामी नयाँ आणविक जोखिमहरूको सामना गरिरहेका छौं– अन्य देशहरू आफ्नो आणविक हतियारको सङ्ख्या, क्षमता र विविधता बढाउँदैछन् ।”
मंगलबार सरकारले प्रकाशित राष्ट्रिय सुरक्षा रणनीतिमा भनिएको छ कि बेलायतले “स्वदेशमै युद्धको अवस्थासम्मको प्रत्यक्ष खतरा आउन सक्ने सम्भावनालाई ध्यानमा राखेर सक्रिय तयारी गर्नुपर्ने” अवस्था आएको छ ।
प्रधानमन्त्री सर केयर स्टार्मरले २०३५ सम्ममा बेलायतको कुल गार्हस्थ उत्पादन (GDP) को ५% राष्ट्रिय सुरक्षामा खर्च गर्ने नेटोको नयाँ लक्ष्य पुरा गर्ने प्रतिबद्धता व्यक्त गरेका छन् ।
यो साता हुने नेटो सम्मेलनमा ३२ सदस्य राष्ट्रहरूले उक्त लक्ष्यमा सहमति जनाउने अपेक्षा गरिएको छ, जसअनुसार ३.५% प्रत्यक्ष रक्षा क्षेत्रमा र बाँकी अन्य सुरक्षा सम्बन्धी क्षेत्रमा खर्च हुनेछ ।
