विश्व खबर 
जेठ ३-नेपाली राजनीतिक इतिहासकाे सबैभन्दा रहस्यमय घटनामध्ये एक । दासढुङ्गा दुर्घटनालाई ३० वर्ष पूरा भएका छन्। तर आज पनि त्यो दिनकाे यथार्थ अस्पष्ट छ। वि.सं. २०५० जेठ २ गते चितवनको दासढुङ्गा नजिक नारायणी नदीमा टाटा सुमो दुर्घटनामा नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एमाले) का महासचिव मदन भण्डारी र नेता जीवराज आश्रितको मृत्यु भयो। बाँच्न सफल भएका गाडी चालक अमर लामाको दशकपछि रहस्यमय ढंगले हत्या भयो। त्यसपछि अझ तीव्र बनेको प्रश्न आज पनि गुञ्जिरहेकै छ — “यो दुर्घटना थियो कि हत्या?”
शंकास्पद बयान र बदलिँदो कथन
घटनाको तुरुन्तैपछि जीवित बचेका चालक अमर लामाले दिएको बयानमा पटक–पटक फेरबदल देखा पर्यो। कहिले ब्रेक नलागेको, कहिले गाडी आफैँ पल्टिएको बताए। प्रारम्भिक अनुसन्धान प्रक्रियामा यति धेरै अस्पष्टता देखियो कि दुर्घटना ‘नियोजित’ भएको आशंका राजनीतिक र जनस्तरमा व्यापक भयो।
एमालेले यसलाई सधैँ ‘राजनीतिक हत्या’का रूपमा व्याख्या गर्दै आएको छ। घटनाको समय, स्थान, सुरक्षा प्रबन्ध, प्रत्यक्षदर्शी अभाव, चालकको विरोधाभाषी बयान र लामाको हत्या — यी सबै कुराले घटनाको प्रकृतिप्रति गम्भीर शंका उत्पन्न गरेका छन्।
सरकारको मौनता र छानबिन समितिको निष्क्रियता
यस घटनामा तीन वटा छानबिन समिति गठन भए। तर कुनैले पनि यकिन प्रमाणसहित निष्कर्ष सार्वजनिक गर्न सकेन। प्रतिवेदनहरू जनतासामु कहिल्यै ल्याइएनन्। सत्य पर्दा पछाडि नै रह्यो। कुनै पनि सरकारले घटनाको निष्पक्ष र पारदर्शी छानबिनलाई प्राथमिकतामा राखेन।
पूर्वगृह सचिव तेजमान सिंह बस्नेत भन्छन्, “घटनाको प्रारम्भिक अनुसन्धान राजनीतिक दबाबका कारण प्रभावित देखिन्छ। निष्कर्ष निकाल्न नसक्नु, वा नचाहनु, दुवै अवस्थामा राज्यको भूमिकामाथि प्रश्न उठ्छ।”
मदन भण्डारी: विचारधारा, प्रभाव र खतरा
मदन भण्डारीले प्रतिपादन गरेको “जनताको बहुदलीय जनवाद” (जवज) एमालेभित्र सैद्धान्तिक विमर्शको मुख्य आधार बनिसकेको थियो। उनी भूमिगत माओवादी विचारधारालाई बहुदलीय लोकतान्त्रिक प्रतिस्पर्धाको बाटोमा रूपान्तरण गर्ने व्यक्तित्व थिए। उनका विचार बढ्दो लोकप्रियतासँगै कतिपय सत्ताकेन्द्रहरूका लागि असहज बन्दै गएका थिए।
राजनीतिक विश्लेषक भन्छन्, “उनको लोकप्रियता, पार्टीमाथिको नियन्त्रण, विचारको स्पष्टता र भविष्यको सम्भाव्य प्रधानमन्त्रीको छवि देखेर केही शक्तिकेन्द्रहरू असहज महसुस गरिरहेका थिए। सम्भवतः त्यही असहजता घटनाको कारण हुन सक्ने आशंका रहिरहन्छ।”
अमर लामाको हत्या: मौनताको अर्को अध्याय
२०६० सालमा चालक अमर लामाको काठमाडौंमा गोली हानी हत्या गरियो। हत्याको शैली ‘पेसागत’ देखिएको भन्दै अनुसन्धानको माग भयो। तर त्यो पनि ‘अज्ञात समूह’काे नाममा टुङ्ग्याइयो। लामाको हत्या हुँदा उनी आफ्नो बयान फेरीसकेका थिए। कतिपय भन्छन् — उनी साँचो भन्न थालेका थिए।
३० वर्षपछि पनि न्याय र सत्य अधुरो
दासढुङ्गा घटनाले पार्टीहरू, विचारहरू र नागरिक मनमा गहिरो घाउ बनाएको छ। तीन दशकसम्म सरकार फेरिए, संवैधानिक परिवर्तन भए, तर घटनाको सत्य, न्याय र दोषी पहिचान भएन। एमाले नेता सुवास नेम्वाङदेखि वामदेव गौतमसम्मले पटक–पटक संसदीय समितिमा घटनाको पुनः छानबिनको माग गरे पनि कार्यान्वयन भएको छैन।
एमाले अध्यक्ष केपी शर्मा ओलीले प्रत्येक वार्षिकीमा दासढुङ्गा घटनाको पुनः छानबिनको प्रतिवद्धता जनाए पनि ठोस पहल भएको देखिएको छैन। जनस्तरमा पुनः उच्चस्तरीय स्वतन्त्र छानबिन आयोग गठन गर्नुपर्ने माग उठ्दै आएको छ।
प्रश्न अझै बाँकी: हत्या कि दुर्घटना?
३० वर्षपछि पनि दासढुङ्गा घटनाको यथार्थ आम नेपाली जनताका लागि रहस्यमय नै छ। न त सरकारले निष्कर्ष दिएको छ, न त पीडित पक्षले न्याय पाएका छन्। परिवार, समर्थक र देशले जान्न खोजेको छ ।
“त्यो रात मदन भण्डारी र जीवराज आश्रितको ज्यान दुर्घटनाले लियो कि कसैले लियो?”
