विश्व खबर 
काठमाडौं– अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले यस वर्ष आफू नोबेल शान्ति पुरस्कारको हकदार रहेको दाबी दोहोर्याएका छन् ।
तर, नोबेल शान्ति पुरस्कारका लागि सार्वजनिक चर्चामा रहेका अन्य उम्मेदवारहरू पनि बलिया दाबेदारका रूपमा देखिएका छन् ।
‘टाइम’ पत्रिकाका पत्रकार कलम सदरल्यान्डले अक्टोबर ८, २०२६ मा प्रकाशित गरेको सामग्रीअनुसार, ट्रम्पले बुधबार ह्वाइट हाउसको ओभल अफिसमा पत्रकारहरूसँग कुरा गर्दै आफूले अन्य अमेरिकी राष्ट्रपतिहरूभन्दा धेरै काम गरेको दाबी गरेका थिए ।
‘उनीहरूले के निर्णय गर्छन्, मलाई थाहा छैन । उनीहरूको प्रतिष्ठा म जस्ता मानिसलाई पुरस्कार नदिने खालको हुन सक्छ,’ ट्रम्पले भनेका थिए ।
आफूलाई पुरस्कार नदिइए नर्वेजियन नोबेल समितिका लागि त्यो ठूलो बदनामी हुने उनको भनाइ थियो ।
ट्रम्पले इरानलाई आणविक हतियार प्राप्त गर्नबाट रोक्न आफूले भूमिका खेलेको दाबी गर्दै विश्वलाई सम्भावित विनाशबाट जोगाएको बताएका थिए ।
उनले सन् २०२५ की नोबेल शान्ति पुरस्कार विजेता भेनेजुएलाकी विपक्षी नेतृ मारिया कोरिना माचाडोले आफूलाई पुरस्कारको पदक दिएको प्रसंग पनि उल्लेख गरेका थिए ।
माचाडोले गत जनवरीमा ट्रम्पलाई आफ्नो पदक हस्तान्तरण गरेकी थिइन् ।
तर, नर्वेजियन नोबेल समितिले पुरस्कारको सम्मान र मान्यता समितिले विजेता घोषणा गरेको व्यक्ति वा संस्थासँगै रहने स्पष्ट पारेको थियो ।
इजरायल, कम्बोडिया र पाकिस्तानका नेताहरूले यसअघि ट्रम्पलाई नोबेल शान्ति पुरस्कारका लागि मनोनयन गरेको बताएका थिए ।
यद्यपि, नोबेल पुरस्कारका सबै मनोनयन गोप्य रहने भएकाले नर्वेजियन नोबेल इन्स्टिच्युटले सम्भावित उम्मेदवारको आधिकारिक सूची सार्वजनिक गर्दैन ।
यस वर्ष पुरस्कारका लागि कुल २८७ उम्मेदवार दर्ता भएको संस्थानको विवरण उद्धृत गर्दै ‘टाइम’ले जनाएको छ ।
तीमध्ये २०८ जना व्यक्ति र ७९ वटा संस्था छन् ।
इरानसँगको युद्ध आठौँ महिनामा प्रवेश गरिरहेको सन्दर्भमा ट्रम्प पुरस्कारका बलिया दाबेदारमध्ये पर्ने सम्भावना कमजोर रहेको अनुमान गरिएको छ ।
यस्तो अवस्थामा यस वर्षको नोबेल शान्ति पुरस्कार कसले जित्ला भन्ने विषयमा अन्तर्राष्ट्रिय चासो बढेको छ ।
१. सुडानका आपत्कालीन सहायता कक्षहरू
सुडानमा सन् २०२३ अप्रिलदेखि जारी गृहयुद्धले मानवीय संकटलाई थप गम्भीर बनाएको छ ।
सन् २०२५ को अन्त्यतिर सेना र अर्धसैनिक समूह र्यापिड सपोर्ट फोर्सेज (आरएसएफ)बीचको लडाइँ चर्किएपछि सर्वसाधारण भोकमरी, विस्थापन र मृत्युको जोखिममा परेका छन् ।
यस्तो अवस्थामा सुडानका इमर्जेन्सी रेस्पोन्स रुम्स (ईआरआर)ले सर्वसाधारणलाई अत्यावश्यक सहायता उपलब्ध गराउँदै आएका छन् ।
राज्य संरचनाको कमजोर अवस्था र अन्तर्राष्ट्रिय मानवीय संस्थाहरूलाई प्रभावित क्षेत्रमा पुग्न कठिन भएपछि सुडानका १८ वटै राज्यमा करिब ७०० सहायता कक्ष स्थापना भएका छन् ।
पत्रकार तथा ईआरआर स्वयंसेवक अलसानोसी आदमका अनुसार, यी सञ्जालमा २६ हजारभन्दा बढी स्वयंसेवक परिचालित छन् ।
यी सहायता कक्षहरूले स्वास्थ्य सेवा, खाद्यान्न, शिक्षा, सर्वसाधारणको सुरक्षा तथा मनोसामाजिक सहयोग उपलब्ध गराइरहेका छन् ।
सहायता प्रदान गर्ने क्रममा स्वयंसेवकहरू पक्राउ पर्ने र यातना भोग्ने अवस्थासमेत रहेको ‘राइट लाइभ्लीहुड’ले उल्लेख गरेको छ ।
अनलाइन भविष्यवाणी बजार पोलिमार्केटले सुडानका यी सहायता कक्षहरूलाई यस वर्षको नोबेल शान्ति पुरस्कार जित्ने १७ प्रतिशत सम्भावना रहेको आकलन गरेको छ ।
२. क्यानडाका प्रधानमन्त्री मार्क कार्नी
अमेरिकी राष्ट्रपति ट्रम्पसँगको व्यापारिक तनाव र क्यानडालाई अमेरिकाको ५१औँ राज्य बनाउने अभिव्यक्तिबीच मार्क कार्नी गत वर्ष अप्रिलमा क्यानडाको प्रधानमन्त्री बनेका थिए ।
ट्रम्प प्रशासनले लगाएको भन्सार शुल्कसम्बन्धी दबाब बढ्दै गएपछि अगस्टमा वार्ता असफल भएको थियो ।
त्यसपछि अमेरिका र क्यानडाबीच व्यापारिक तनाव चर्किएको छ ।
अमेरिकामाथिको निर्भरता घटाउने उद्देश्यले कार्नीले चीन र युरोपसँग व्यापारिक तथा कूटनीतिक सम्बन्ध विस्तार गर्ने प्रयास गरेका छन् ।
उनले यस वर्ष जनवरीमा स्विट्जरल्यान्डको डाभोसमा आयोजित विश्व आर्थिक मञ्चमा दिएको भाषणमा अमेरिकी वर्चस्वको आलोचना गर्दै विश्व व्यवस्थामा ठूलो विच्छेद आएको बताएका थिए ।
ट्रम्पको दबाबका बीच क्यानडालाई एकताबद्ध राख्ने कार्नीको प्रयासले घरेलु लोकप्रियता बढाएको ‘टाइम’ले उल्लेख गरेको छ ।
लायजन स्ट्राटेजिजको अक्टोबर ५ मा सार्वजनिक सर्वेक्षणअनुसार उनको लोकप्रियता ६६ प्रतिशत पुगेको थियो ।
यद्यपि, नोबेल शान्ति पुरस्कार जित्ने सम्भावनाका हिसाबले कार्नीलाई कमजोर दाबेदार मानिएको छ ।
पोलिमार्केटमा उनको सम्भावना एक प्रतिशत आकलन गरिएको छ ।
३. पोप लियो चौधौँ
क्याथोलिक चर्चका प्रमुख पोप लियो चौधौँ सन् २०२५ अप्रिलमा पदभार सम्हालेपछि विश्वव्यापी शान्तिका लागि सक्रिय रूपमा आवाज उठाउँदै आएका छन् ।
उनी क्याथोलिक चर्चको नेतृत्व गर्ने पहिलो अमेरिकी पोप हुन् ।
गाजाको अवस्था र रुस–युक्रेन युद्धलगायत विषयमा उनले बारम्बार शान्तिको पक्षमा अभिव्यक्ति दिएका छन् ।
यस्ता अभिव्यक्तिका कारण अमेरिकी राष्ट्रपति ट्रम्पसँग उनको मतभेदसमेत देखिएको छ ।
गत सेप्टेम्बरमा युरोपेली नेताहरूलाई सम्बोधन गर्दै पोप लियोले युरोपमा पुनः युद्ध सुरु भएको र हरेक दिन असंख्य सर्वसाधारणले ज्यान गुमाइरहेको बताएका थिए ।
उनले विश्वका नेताहरूलाई युद्ध रोक्ने प्रयास मात्र गरिरहेका छन् वा दीर्घकालीन शान्ति स्थापनाका लागि सिर्जनात्मक पहल पनि गरिरहेका छन् भन्ने प्रश्न गरेका थिए ।
यस वर्ष फेब्रुअरीको अन्त्यतिर अमेरिका र इजरायलले इरानमाथि आक्रमण गरेपछि पनि पोपले हतियार र धम्कीबाट शान्ति तथा स्थिरता प्राप्त नहुने बताएका थिए ।
उनका अनुसार, शान्तिका लागि विवेकपूर्ण, इमानदार र जिम्मेवार संवाद आवश्यक छ ।
ट्रम्पले पोप लियो इरानसँग आणविक हतियार रहनुपर्ने पक्षमा रहेको दाबी गरेका थिए ।
पोपले उक्त दाबी अस्वीकार गर्दै आलोचकहरूलाई सत्य बोल्न आग्रह गरेका थिए ।
पोलिमार्केटमा पोप लियो चौधौँको नोबेल शान्ति पुरस्कार जित्ने सम्भावना एक प्रतिशत आकलन गरिएको छ ।
४. युक्रेनी बालअधिकार अभियन्ता माइकोला कुलेबा
माइकोला कुलेबाले सन् २०१४ मा पूर्वी युक्रेनमा द्वन्द्व सुरु भएको समयमा ‘सेभ युक्रेन’ नामक संस्था सहस्थापना गरेका थिए ।
सन् २०२२ मा रुसले युक्रेनमाथि पूर्णस्तरको आक्रमण सुरु गरेपछि संस्थाको मानवीय सहायता कार्य थप महत्त्वपूर्ण बनेको छ ।
युद्धका क्रममा बेपत्ता भएका तथा रुस लगिएका युक्रेनी बालबालिकालाई परिवारसँग पुनर्मिलन गराउनु संस्थाको प्रमुख कार्यमध्ये एक हो ।
रुसले बालबालिकालाई सुरक्षाका लागि स्थानान्तरण गरिएको बताउँदै आएको छ ।
तर, युक्रेनले उनीहरूलाई फिर्ता ल्याउनुपर्ने माग गर्दै आएको छ ।
सेभ युक्रेनका अनुसार, हालसम्म एक हजार ७६३ बालबालिकालाई उनीहरूका अभिभावकसँग पुनर्मिलन गराइएको छ ।
यद्यपि, अझै हजारौँ बालबालिकालाई घर फर्काउन आवश्यक रहेको संस्थाले जनाएको छ ।
शान्ति अनुसन्धान संस्था ओस्लो (प्रिओ)का कार्यवाहक निर्देशक हाकोन गेरल्यूले सन् २०२६ को पुरस्कारका लागि सम्भावित उम्मेदवारबारे उल्लेख गर्दै कुलेबाको काममा प्रत्यक्ष मानवीय सहायता र बालअधिकारको पक्षमा अन्तर्राष्ट्रिय पैरवी दुवै समेटिएको बताएका छन् ।
पोलिमार्केटमा कुलेबाको पुरस्कार जित्ने सम्भावना नौ प्रतिशत आकलन गरिएको छ ।
५. युलिया नाभाल्नाया
रुसका विपक्षी नेता एलेक्सी नाभाल्नीकी पत्नी युलिया नाभाल्नाया अहिले आफ्नै पहिचानसहित लोकतन्त्र र मानवअधिकारको पक्षमा सक्रिय अभियन्ताका रूपमा स्थापित भएकी छन् ।
उनले राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनको शासनको आलोचना गर्दै रुसमा लोकतान्त्रिक परिवर्तनका लागि आवाज उठाउँदै आएकी छन् ।
एलेक्सी नाभाल्नीको सन् २०२४ फेब्रुअरीमा आर्कटिक क्षेत्रको एक दण्ड शिविरमा मृत्यु भएको थियो ।
त्यसको केही सातापछि युलियाले ‘टाइम’सँगको अन्तर्वार्तामा एलेक्सीले सपना देखेको सामान्य र लोकतान्त्रिक रुस निर्माण गर्ने अभियानलाई निरन्तरता दिने प्रतिबद्धता व्यक्त गरेकी थिइन् ।
पतिको मृत्युपछि उनले लोकतन्त्र र राजनीतिक स्वतन्त्रताका लागि अन्तर्राष्ट्रिय समर्थन जुटाउने प्रयासलाई तीव्र बनाएकी छन् ।
पोलिमार्केटले युलिया नाभाल्नायाको यस वर्षको नोबेल शान्ति पुरस्कार जित्ने सम्भावना पाँच प्रतिशत आकलन गरेको छ ।
कसले जित्ला नोबेल शान्ति पुरस्कार ?
यस वर्षको नोबेल शान्ति पुरस्कारका लागि अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको दाबी चर्चामा रहे पनि सुडानका स्वयंसेवी सहायता सञ्जाल, युक्रेनी बालअधिकार अभियन्ता, रुसकी लोकतन्त्र समर्थक अभियन्ता तथा विश्व शान्तिका लागि आवाज उठाउँदै आएका नेताहरू पनि सम्भावित दाबेदारका रूपमा चर्चामा छन् ।
तर, यी सम्भावना अनलाइन भविष्यवाणी बजारका अनुमानमा आधारित हुन् ।
नर्वेजियन नोबेल समितिले आधिकारिक रूपमा सम्भावित विजेताको सूची सार्वजनिक गरेको छैन ।
त्यसैले वास्तविक विजेता घोषणा नहुँदासम्म कसले पुरस्कार जित्नेछ भन्ने निश्चित गर्न सकिँदैन । –टाइम
