विश्व खबर 
काठमाडौं – विश्व इतिहासमा अक्टोबर ९ राजनीतिक परिवर्तन, क्रान्ति, स्वतन्त्रता र मानवअधिकारसँग जोडिएका महत्त्वपूर्ण घटनाका कारण स्मरणीय छ । यही दिन सन् १९६७ मा ल्याटिन अमेरिकी क्रान्तिकारी नेता चे ग्वेभेराको हत्या भएको थियो भने सन् १९६२ मा अफ्रिकी मुलुक युगान्डाले बेलायती उपनिवेशबाट स्वतन्त्रता प्राप्त गरेको थियो । त्यस्तै, सन् २०१२ मा बालिका शिक्षाको अधिकारका लागि आवाज उठाउँदै आएकी मलाला युसुफजईमाथि भएको आक्रमणले पनि अक्टोबर ९ लाई विश्व इतिहासमा विशेष महत्त्वको दिन बनाएको छ ।
अर्जेन्टिनामा जन्मिएका चे ग्वेभेरा क्युबाली क्रान्तिका प्रमुख पात्रमध्ये एक थिए । फिडेल क्यास्ट्रोसँग मिलेर क्युबामा क्रान्ति सफल बनाउन महत्त्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गरेका उनी पछि बोलिभियामा सशस्त्र क्रान्तिको प्रयासमा संलग्न भएका थिए । बोलिभियाली सेनाले सन् १९६७ अक्टोबर ८ मा पक्राउ गरेका ग्वेभेराको भोलिपल्ट हत्या गरेको थियो । उनको मृत्युपछि उनी विश्वभर क्रान्तिकारी आन्दोलन र साम्राज्यवादविरोधी विचारका प्रतीक बने । यद्यपि, उनको राजनीतिक विरासत आज पनि विभिन्न दृष्टिकोणबाट बहसको विषय रहँदै आएको छ ।
अक्टोबर ९ अफ्रिकी मुलुक युगान्डाको स्वतन्त्रता दिवस पनि हो । सन् १९६२ मा युगान्डाले बेलायती उपनिवेशबाट स्वतन्त्रता प्राप्त गरेको थियो । स्वतन्त्रतापछि मिल्टन ओबोटे देशका पहिलो प्रधानमन्त्री बनेका थिए । अफ्रिकामा उपनिवेशवाद अन्त्य हुँदै गएको ऐतिहासिक कालखण्डमा युगान्डाको स्वतन्त्रतालाई महत्त्वपूर्ण राजनीतिक उपलब्धिका रूपमा लिइन्छ । यद्यपि, स्वतन्त्रतापछिका वर्षमा देशले राजनीतिक अस्थिरता र शासनसम्बन्धी अनेक चुनौती सामना गर्नुपरेको थियो ।
अक्टोबर ९ कै अर्को महत्त्वपूर्ण पक्ष विश्व हुलाक दिवस हो । सन् १८७४ मा स्वीट्जरल्यान्डको बर्नमा अन्तर्राष्ट्रिय हुलाकसम्बन्धी सन्धिमा हस्ताक्षर भएपछि जनरल पोस्टल युनियन स्थापना भएको थियो, जुन पछि विश्व हुलाक संघका रूपमा परिचित भयो । अन्तर्राष्ट्रिय हुलाक सेवाको विकास र विश्वभर सञ्चार सम्पर्क विस्तारमा यसको योगदानको सम्मान गर्दै हरेक वर्ष अक्टोबर ९ मा विश्व हुलाक दिवस मनाइन्छ । हुलाक सेवाले चिठीपत्र तथा सामग्री आदानप्रदानलाई सहज बनाउनुका साथै विभिन्न देश र समुदायबीच सम्पर्क स्थापित गर्न महत्त्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गर्दै आएको छ ।
मानवअधिकार र बालिका शिक्षाको सङ्घर्षसँग जोडिएको अर्को घटना पाकिस्तानकी मलाला युसुफजईमाथि भएको आक्रमण हो । सन् २०१२ अक्टोबर ९ मा विद्यालयबाट घर फर्कंदै गर्दा तालिबानका बन्दुकधारीले गोली प्रहार गरेपछि त्यतिबेला १५ वर्षीया मलाला गम्भीर घाइते भएकी थिइन् । उपचारपछि निको भएकी उनले बालिका शिक्षाको अधिकारका लागि आफ्नो अभियानलाई निरन्तरता दिइन् । उनको साहस र अभियानको अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा प्रशंसा भयो । सन् २०१४ मा १७ वर्षको उमेरमा नोबेल शान्ति पुरस्कार प्राप्त गरेपछि उनी उक्त पुरस्कार पाउने सबैभन्दा कम उमेरकी व्यक्ति बनिन् ।
अफगानिस्तानको राजनीतिक इतिहासमा पनि अक्टोबर ९ को विशेष स्थान छ । तालिबान शासनको पतनपछि सन् २००४ अक्टोबर ९ मा अफगानिस्तानमा पहिलो प्रत्यक्ष राष्ट्रपति निर्वाचन सम्पन्न भएको थियो । उक्त निर्वाचनलाई देशमा नयाँ राजनीतिक व्यवस्था स्थापना गर्ने प्रयासको महत्त्वपूर्ण घटनाका रूपमा लिइन्छ । त्यस्तै, कम्बोडियामा सन् १९७० अक्टोबर ९ मा जनरल लोन नोलको नेतृत्वमा खमेर गणतन्त्र औपचारिक रूपमा स्थापना भएको थियो । राजा नरोत्तम सिहानुकलाई सत्ताच्युत गरेपछि सुरु भएको राजनीतिक परिवर्तनले कम्बोडियालाई थप अस्थिरतातर्फ धकेलेको थियो ।
अक्टोबर ९ चर्चित व्यक्तित्वहरूको जन्म र निधनका कारण पनि स्मरणीय छ । बेलायती सङ्गीत समूह द बिटल्सका संस्थापक सदस्य, गायक तथा गीतकार जोन लेननको जन्म सन् १९४० अक्टोबर ९ मा भएको थियो । सङ्गीतका अतिरिक्त शान्ति अभियानमा सक्रिय लेनन विश्व सङ्गीत इतिहासका प्रभावशाली व्यक्तित्वमध्ये एक मानिन्छन् । उनका गीत र शान्तिको सन्देशले विश्वभरका श्रोतामाझ गहिरो प्रभाव पारेको छ ।
यसै दिन सन् १९७४ मा जर्मन उद्योगपति ओस्कर सिन्डलरको निधन भएको थियो । दोस्रो विश्वयुद्धका क्रममा उनले नाजी शासनबाट यहुदीहरूको ज्यान जोगाउन महत्त्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गरेका थिए । आफ्ना कारखानामा यहुदी कामदारलाई रोजगारी दिएर उनले करिब एक हजार २०० जनालाई मृत्युबाट बचाउन सहयोग गरेका थिए । उनको जीवन मानवता, साहस र कठिन परिस्थितिमा पनि अरूको जीवन रक्षा गर्न सकिने उदाहरणका रूपमा स्मरण गरिन्छ ।
यसरी अक्टोबर ९ केवल पात्रोको एउटा मिति मात्र नभई स्वतन्त्रताको सङ्घर्ष, क्रान्तिकारी आन्दोलन, मानवअधिकारको रक्षा, सञ्चार सेवाको विकास र मानवीय साहससँग जोडिएका अनेक ऐतिहासिक घटनाको स्मरण गर्ने दिन हो । फरक समय र परिस्थितिमा भएका यी घटनाले विश्व समाजको राजनीतिक तथा सामाजिक विकासका विविध पाटा उजागर गर्छन् ।
