विश्व खबर 
काठमाडौं – कृत्रिम बुद्धिमत्ता ९एआई० मा केन्द्रित विश्वव्यापी लगानी अब एआई बनाउने कम्पनीमा मात्र सीमित हुन छाडेको छ । लगानीकर्ताको ध्यान एआई सञ्चालनका लागि आवश्यक चिप, तथ्यांक केन्द्र, सञ्जाल, विद्युत्, ऊर्जा भण्डारण र अन्य भौतिक पूर्वाधारतर्फ समेत विस्तार भएको छ ।
ईवाईको पछिल्लो अध्ययनअनुसार सन् २०२६ को पहिलो ६ महिनामै विश्वव्यापी एआईसम्बन्धी उद्यम पुँजी लगानी करिब ४३० अर्ब अमेरिकी डलर पुगेको छ । यो सन् २०२५ को पूरै वर्षमा भएको २५४ अर्ब डलरको लगानीभन्दा बढी हो । एआईका तथ्यांक केन्द्र, अत्याधुनिक चिप, सञ्जाल र बादल प्रविधिसहितको पूर्वाधारमा सन् २०२५ देखि २०२८ सम्म २.९ ट्रिलियन डलरसम्म लगानी हुन सक्ने प्रक्षेपण गरिएको छ ।
यसले एआईलाई एउटा प्रविधि वा उद्योगको सीमाभन्दा बाहिर लैजाँदै त्यसका लागि आवश्यक पूर्वाधारमा समेत ठूलो लगानी सिर्जना गरिरहेको देखाएको छ ।
एआई लगानीको दायरा फराकिलो हुँदै
एआईका ठूला नमुना सञ्चालन गर्न ठूलो गणनाशक्ति आवश्यक पर्छ। त्यसका लागि अत्याधुनिक चिप, तथ्यांक केन्द्र र ठूलो मात्रामा विद्युत् चाहिन्छ। ती पूर्वाधारलाई जोड्न सञ्जाल तथा बादल प्रविधिको आवश्यकता पर्छ ।
त्यसैले एआईमा लगानी बढेसँगै त्यसको आपूर्ति शृंखलामा रहेका चिप निर्माता, तथ्यांक केन्द्र सञ्चालक, ऊर्जा कम्पनी, प्रसारण पूर्वाधार र अन्य प्रविधि कम्पनीसमेत लगानीको दायरामा आएका छन् ।
ईवाईका अनुसार पछिल्लो समय एआईमा हुने लगानीको ठूलो हिस्सा अग्रणी एआई नमुना बनाउने कम्पनीबाट विस्तार हुँदै एआई सञ्चालनका लागि आवश्यक पूर्वाधारतर्फ सर्दै गएको छ ।
यसैबीच अमेरिकी उद्यम पुँजी कम्पनी बेसेमर भेन्चर पार्टनर्सले एआईसम्बन्धी नयाँ लगानीका लागि ५।७५ अर्ब अमेरिकी डलरको नयाँ पुँजी जुटाएको घोषणा गरेको छ। कम्पनीका अनुसार यसमध्ये १।७५ अर्ब डलर प्रारम्भिक चरणका कम्पनी र ४ अर्ब डलर विस्तारको चरणमा पुगेका कम्पनीमा लगानी गरिनेछ ।
भौतिक एआईतर्फ पनि बढ्दो चासो
एआईमा लगानीको अर्को विस्तार रोबोट, स्वचालित मेसिन, औद्योगिक उपकरण र स्वचालित सवारीजस्ता भौतिक प्रणालीतर्फ देखिन थालेको छ ।
यसलाई ‘भौतिक एआई’को विस्तारका रूपमा हेरिएको छ। यसअन्तर्गत एआई सफ्टवेयरमा मात्र सीमित नभई कारखाना, गोदाम, कृषि, स्वास्थ्य सेवा तथा यातायातमा प्रयोग हुने भौतिक प्रणालीसँग जोडिने अपेक्षा गरिएको छ ।
यसले एआईसम्बन्धी लगानीलाई सफ्टवेयर र प्रविधि कम्पनीभन्दा बाहिर उत्पादन, औद्योगिक उपकरण र स्वचालनसम्बन्धी क्षेत्रमा समेत विस्तार गरिरहेको छ ।
तथ्यांक केन्द्र र विद्युत्मा बढ्दो लगानी
एआईको बढ्दो प्रयोगसँगै तथ्यांक केन्द्र निर्माण पनि ठूलो लगानीको क्षेत्र बनेको छ। एआईका ठूला नमुना सञ्चालनका लागि उच्च गणनाशक्ति र निरन्तर विद्युत् आवश्यक पर्ने भएकाले तथ्यांक केन्द्रसँगै ऊर्जा पूर्वाधारमा समेत लगानी बढिरहेको छ ।
यसको पछिल्लो उदाहरण गुगलको फिनल्यान्डमा गरिएको घोषणा हो। गुगलले आगामी दुई वर्षमा फिनल्यान्डको डिजिटल पूर्वाधार, स्वच्छ ऊर्जा परियोजना र स्थानीय साझेदारीमा १३ अर्ब युरो लगानी गर्ने जनाएको छ। यसअन्तर्गत तथ्यांक केन्द्र विस्तारसँगै लोभिसा आणविक विद्युत् केन्द्रको सञ्चालन अवधि विस्तारका लागि सम्झौता, नयाँ पवन ऊर्जा क्षमता र ९४ मेगावाटको ब्याट्री भण्डारण प्रणालीमा समेत लगानी गर्ने योजना सार्वजनिक गरिएको छ ।
यसले एआई पूर्वाधार विस्तार र ऊर्जा बजारबीचको सम्बन्ध थप बलियो हुँदै गएको देखाउँछ।
ऋण बजारमा पनि प्रभाव
एआईमा लगानी उद्यम पुँजी र शेयर बजारमा मात्र सीमित छैन। एआईसँग सम्बन्धित कम्पनीहरूले ऋण बजारबाट समेत ठूलो रकम जुटाउन थालेका छन् ।
तर एआईसँग सम्बन्धित सबै कम्पनीप्रति ऋण लगानीकर्ताको धारणा समान छैन। कम्पनीको आम्दानी, नगद प्रवाह, पूर्वाधार लागत र भविष्यको प्रतिफलका आधारमा ऋण बजारमा लगानीकर्ताको जोखिम मूल्यांकन फरक हुने गरेको छ ।
यसले एआईमा लगानी बढ्दै गए पनि पूँजीको स्रोत र लगानीकर्ताको जोखिम मूल्यांकन समान गतिमा अघि नबढेको संकेत गर्छ ।
एआईसँगै बढ्दै गएको जोखिम
एआईमा तीव्र गतिमा भइरहेको लगानीले अवसरसँगै जोखिम पनि बढाएको छ । ठूलो रकम केही सीमित कम्पनी र ठूला कारोबारमा केन्द्रित भइरहेकाले अपेक्षित प्रतिफल नआएमा लगानीकर्तामा जोखिम बढ्न सक्छ ।
ईवाईका अनुसार सन् २०२६ को पहिलो ६ महिनाको एआईसम्बन्धी लगानीमध्ये ४० प्रतिशतभन्दा बढी हिस्सा चार ठूला कारोबारमा केन्द्रित थियो । यसले एआई लगानीको कुल आकार ठूलो भए पनि त्यसको वितरण समान नरहेको देखाउँछ ।
त्यसैले एआईमा भइरहेको लगानीलाई स्टार्टअपमा पुगेको रकमबाट मात्रै मूल्यांकन गर्न नसकिने देखिन्छ । चिप, तथ्यांक केन्द्र, सञ्जाल, विद्युत्, ऊर्जा भण्डारण र अन्य पूर्वाधारमा भइरहेको लगानीसमेत जोड्दा एआईले विश्व अर्थतन्त्रका विभिन्न क्षेत्रमा पूँजीको प्रवाह परिवर्तन गरिरहेको छ ।
अब एआई लगानीको प्रश्न केवल कुन कम्पनीले उत्कृष्ट एआई बनाउँछ भन्नेमा सीमित छैन। त्यसलाई सञ्चालन गर्न आवश्यक गणनाशक्ति, तथ्यांक केन्द्र, चिप, विद्युत् र अन्य पूर्वाधार कसरी निर्माण हुन्छन् भन्ने विषय पनि विश्व लगानी बजारको महत्वपूर्ण हिस्सा बन्दै गएको छ ।
