विश्व खबर 
एजेन्सी । विश्वकै पहिलो र दोस्रो ठूलो जलविद्युत बाँध परियोजना सम्पन्न गरेको चीनले तिब्बतमा पठार भएर बग्ने यार्लुङ जाङबो (ब्रह्मपुत्र) नदीमा विशाल बाँध बनाउन थालेको छ । चीनका प्रधानमन्त्री ली छियाङले तिब्बती पठारको पूर्वी किनारमा अवस्थित विश्वको सबैभन्दा ठूलो जलविद्युत् बाँधको निर्माण सुरु भएको घोषणा गरेका छन् ।
यसको लागत १ खर्ब ७० अर्ब डलर हुने अनुमान गरिएको चीन सरकारको आधिकारिक समाचार एजेन्सी सिन्ह्वाले जनाएको छ ।
यो बाँध याङ्त्जे नदीमा रहेको थ्री गर्जेज बाँधपछि चीनको सबैभन्दा महत्वाकांक्षी जलविद्युत परियोजना हो । यो आउँदो जुन २०३० को दशकमा सञ्चालन हुने अपेक्षा गरिएको छ ।
पाँचवटा क्यास्केड (श्रृङखला) जलविद्युत स्टेशनहरू मिलेर बनेको यो बाँध ब्रह्मपुत्रको तल्लो भागमा अवस्थित हुनेछ । नदीको एक भाग ५० किलोमिटर (३१ माइल) को छोटो अवधिमा दुई हजार मिटर (६ हजार ५६१ फिट) तल पानी खसालेर जलविद्युत् उत्पादन गर्नेछ ।
चीनले अघि बढाएको विशाल जलविद्युत् बाँध परियोजनाबाट भारत र बंगलादेशले बाँधको प्रभावको बारेमा चिन्ता व्यक्त गरेका छन् । बाँध निर्माणपछि ब्रह्मपुत्र नदीमा पानीको बहाबमा भारी गिरावट आउने र भारत र बंगलादेशलाई ठूलो असर गर्ने बताइएको छ ।
भारत र बंगलादेशले पहिले नै तल्लो तटीय क्षेत्रमा बस्ने लाखौं मानिसहरूमा यसको सम्भावित प्रभावको बारेमा चिन्ता व्यक्त गरिसकेका छन् । जबकि, गैरसरकारी संस्थाहरूले पठारको सबैभन्दा धनी र विविधता रहेको वातावरणमा जोखिमको बारेमा चेतावनी दिएका छन् ।
बेइजिङले वार्षिक तीनखर्ब युनिट (तीन खर्ब किलोवाट घण्टा) बिजुली उत्पादन गर्ने क्षमता भएको यो बाँधले तल्लो तटीय पानी आपूर्ति वा वातावरणमा ठूलो प्रभाव नपारी तिब्बत र चीनको बाँकी भागमा बिजुलीको माग पूरा गर्न मद्दत गर्ने बताएको छ ।
तिब्बतको ब्रह्मपुत्र नदीमा ठूला बाँध निर्माण सुरु भएसँगै चीनको निर्माण तथा इन्जिनियरिङ सूचकांक (सीएसआई) ४ प्रतिशत बढेर सात महिनाको उच्चतम बिन्दुमा पुगेको छ । पावर कन्स्ट्रक्सन कर्पोरेशन अफ चाइना र आर्कप्लस ग्रुप र उनीहरूको दैनिक सीमा १० प्रतिशत बढेको छ ।
सांघाई झुओझु इन्भेस्टमेन्ट म्यानेजमेन्टका साझेदार वाङ झुओले परियोजनाले लगानीकर्ताहरूलाई दीर्घकालीन लगानीका अवसरहरू र छोटो अवधिको अनुमानको लागि विषय वस्तु दुवै प्रदान गर्ने बताएका छन् । लगानीको दृष्टिकोणबाट परिपक्व जलविद्युत् परियोजनाहरूले बन्ड जस्तो लाभांश प्रदान गर्ने वाङले बताएका छन् ।
यसबीचमा घोषणाबाट सुरु भएको सम्बन्धित स्टकहरूमा सट्टा खरिदले मूल्य बढाउने चेतावनी दिएका छन् । यस परियोजनाले सिमेन्ट र सिभिल विस्फोटक जस्ता निर्माण र निर्माण सामग्रीको माग बढाउनेछ, जसले सम्बन्धित कम्पनीहरूलाई फाइदा पुर्याउने बताइएको छ ।
बेइजिङमा सूचीबद्ध सुरुङ निर्माण उपकरणहरू बेच्ने हुनान वुक्सिन टनेल इन्टेलिजेन्ट इक्विपमेन्ट कम्पनीको सेयर मूल्य ३० प्रतिशत बढ्यो । जिओकाङ्ग टेक्नोलोजिज कम्पनी लिमिटेडको सेयर मूल्य बढेको सिन्ह्वाले जनाएको छ ।
सिमेन्ट निर्माता जिआङ तिन्लु कम्पनी लिमिटेड र तिब्बत गाओचेङ एक्सप्लोसिभ कम्पनीको सेयर मूल्य १० प्रतिशत बढेको छ ।
यस्तो छ तल्लो तटीय प्रभाव
चिनियाँ प्रधानमन्त्री लिले बाँधलाई शताब्दीको परियोजना भनेर वर्णन गरेका छन् । वातावरणीय क्षति रोक्न पारिस्थितिक संरक्षणमा विशेष जोड दिनुपर्ने बताएको सिन्ह्वाले उल्लेख गरेको छ । चीनले परियोजनाले सिर्जना गर्ने सम्भावित रोजगारीको संख्याको बारेमा अनुमान दिएको छैन ।
राज्य सञ्चार माध्यमले रिपोर्ट गरेअनुसार लगभग दुई दशक लागेको थ्री गर्जेज बाँधले लगभग १० लाख थप रोजगारी सिर्जना गरेको थियो । यद्यपि, यो विशाल परियोजनाबाट कम्तिमा पनि उत्तिकै संख्यामा मानिसहरू विस्थापित हुने भएका छन् ।
यार्लुङ जाङबो परियोजनाबाट कति मानिसहरू विस्थापित हुनेछन वा यसले स्थानीय पारिस्थितिक प्रणालीलाई कस्तो असर पार्नेछ भन्ने कुरा अधिकारीहरूले संकेत गरेका छैनन् ।
तिब्बतका लागि अन्तर्राष्ट्रिय अभियान लगायत गैरसरकारी संस्थाहरूले बाँधले तिब्बती पठारलाई अपरिवर्तनीय रूपमा हानि पुर्याउने र तल्लो तटीय क्षेत्रमा रहेका लाखौं मानिसहरूले आफ्नो जीविकोपार्जनमा गम्भीर अवरोधहरूको सामना गर्नुपर्ने बताएका छन् ।
तिब्बतबाट निस्केर दक्षिणतिर भारतको अरुणाचल प्रदेश र असम राज्यहरूमा बग्दै अन्ततः बंगलादेशमा पुग्दा यार्लुङ जाङ्बो ब्रह्मपुत्र नदी बन्छ । चीनले तिब्बतको पश्चिमबाट पूर्वतिर बग्ने यार्लुङ जाङ्बोको माथिल्लो भागमा जलविद्युत उत्पादन सुरु गरिसकेको छ ।
चीनले याङ्त्जे नदीमा बनाएको थ्री गर्जे बाँधबाट २२ हजार ५०० मेगावाट बिजुली उत्पादन गर्दै आएको छ । यस्तै विश्वको दोस्रो ठूलो परियोजना बाइटेन बाँध परियोजनाबाट १६ हजार मेगावाट बिजुली उत्पादन गरिरहेको छ ।
