विश्व खबर 
काठमाडौं – विश्वकै प्रतिष्ठित नोबेल पुरस्कारमध्ये भौतिकशास्त्र, रसायनशास्त्र, चिकित्साशास्त्र, साहित्य र अर्थशास्त्रका पुरस्कार स्वीडेनमा प्रदान गरिन्छन् । तर, नोबेल शान्ति पुरस्कार भने नर्वेको राजधानी ओस्लोमा प्रदान गरिन्छ । एउटै पुरस्कारका लागि दुई फरक देश छनोट हुनुको कारण करिब १३० वर्ष पुरानो इतिहाससँग जोडिएको छ ।
नोबेल पुरस्कारका संस्थापक अल्फ्रेड नोबेलले सन् १८९५ मा लेखेको इच्छापत्रमा शान्ति पुरस्कार प्रदान गर्ने जिम्मेवारी नर्वेको संसद्द्वारा नियुक्त समितिलाई दिएका थिए । अन्य पुरस्कारको छनोट तथा वितरणसम्बन्धी जिम्मेवारी भने स्वीडेनका संस्थालाई सुम्पिएका थिए । नोबेलले शान्ति पुरस्कारका लागि नर्वेलाई नै किन रोजे भन्ने कुरा भने इच्छापत्रमा स्पष्ट खुलाएका छैनन् ।
त्यतिबेला स्वीडेन र नर्वे एउटै राजाको शासनअन्तर्गत रहेको सङ्घमा आबद्ध थिए । सन् १८१४ देखि सन् १९०५ सम्म दुवै देश एउटै राजतन्त्रात्मक सङ्घमा रहे पनि उनीहरूका आफ्नै संसद् र छुट्टाछुट्टै राजनीतिक व्यवस्था थिए । त्यसैले नोबेलले शान्ति पुरस्कारको जिम्मेवारी नर्वेको संसद्बाट गठित समितिलाई दिएका थिए ।
नोबेलको सन् १८९६ मा निधन भयो । त्यसपछि सन् १९०१ देखि नोबेल पुरस्कार वितरण गर्न थालियो । पहिलो चरणदेखि नै शान्ति पुरस्कार नर्वेबाट प्रदान हुँदै आएको छ भने अन्य पुरस्कार स्वीडेनमा प्रदान गरिँदै आएका छन् ।
सन् १९०५ मा स्वीडेन र नर्वे अलगअलग राष्ट्र बने । तर, त्यसपछि पनि नोबेलको इच्छापत्रअनुसार शान्ति पुरस्कार प्रदान गर्ने जिम्मेवारी नर्वेमै रह्यो । समयसँगै यो व्यवस्था नोबेल पुरस्कारको विशिष्ट पहिचान बनेको छ ।
हाल भौतिकशास्त्र, रसायनशास्त्र, चिकित्साशास्त्र र साहित्यका पुरस्कार स्वीडेनका सम्बन्धित संस्थाले छनोट गर्छन् । अर्थशास्त्रतर्फको पुरस्कार पनि स्वीडेनको केन्द्रीय बैङ्कको पहलमा स्थापना गरिएको छुट्टै पुरस्कार हो, जुन नोबेलको मूल इच्छापत्रमा समावेश थिएन । यी पुरस्कार स्टकहोममा प्रदान गरिन्छन् । यसको विपरीत नोबेल शान्ति पुरस्कारको विजेता छनोट गर्ने जिम्मेवारी नर्वेली नोबेल समितिको हो र पुरस्कार ओस्लोमा प्रदान गरिन्छ ।
यसरी नोबेल शान्ति पुरस्कार नर्वेमा प्रदान गरिनुको मुख्य कारण कुनै पछिल्लो राजनीतिक निर्णय नभई अल्फ्रेड नोबेलले आफ्नो इच्छापत्रमा गरेको व्यवस्था हो । नोबेलले यसको स्पष्ट कारण उल्लेख नगरे पनि एक शताब्दीभन्दा लामो समयदेखि कायम रहेको यही व्यवस्थाले शान्ति पुरस्कारलाई अन्य नोबेल पुरस्कारभन्दा भौगोलिक रूपमा फरक बनाएको छ ।
