विश्व खबर 
नेपाली कांग्रेस सभापति देउवामाथि सुदूरपश्चिमका नेताको दबाब, राष्ट्र बैंकको नेतृत्वमा नयाँ अनुहारको तयारी
काठमाडौं- नेपाल राष्ट्र बैंकको गभर्नर नियुक्तिमा चलिरहेको अन्योलबीच नेपाली कांग्रेस सभापति शेरबहादुर देउवाले तेस्रो विकल्पका रूपमा डा. अंगराज तिमल्सिनाको नाम अगाडि सार्ने तयारी गरेको विश्वसनीय स्रोतले जनाएको छ। गभर्नर डा. महाप्रसाद अधिकारीको कार्यकाल सकिएपछि नयाँ गभर्नर चयनको प्रक्रिया अघि बढेको हो। तर डा. गुणाकर भट्टको राजीनामा स्वीकृत नभएको, र डा. विश्व पौडेलको नाममाथि उठेका विवादपछि अब नयाँ र विवादरहित विकल्पको खोजी भइरहेको छ।
डा. विश्व पौडेलको उम्मेदवारीमाथि प्रश्नचिह्न
शुरुआती चरणमा सत्तारूढ शक्तिहरूबीच अर्थ मन्त्रालयका पूर्वसचिव तथा पूर्वउपगभर्नर डा. विश्व पौडेललाई गभर्नर बनाउने सहमति भएको चर्चा चलेको थियो। अर्थतन्त्र र मौद्रिक नीतिमा लामो अनुभव राख्ने पौडेलको नाम अघि सारिएको भए पनि उनको शैक्षिक योग्यताको प्रमाणिकता, अघिल्लो कार्यकालमा उनीमाथि उठेका आन्तरिक वित्तीय अनुशासनसम्बन्धी आरोप, र राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय निकायहरूसँगको सम्बन्धमाथि आशंका प्रकट भएपछि उनको नाम विवादमा फसेको हो।
स्रोतका अनुसार, डा. पौडेलको शैक्षिक योग्यताको प्रमाणपत्र नेपाल इन्जिनियरिङ काउन्सिलमा दर्ता नभएको, साथै उनले अघिल्लो कार्यकालमा निजी बैंक र कम्पनीहरूलाई लाभ पुग्ने किसिमले नीति निर्माणमा भूमिका खेलेको आरोप पनि सत्तारूढ गठबन्धनभित्रैबाट उठेको थियो।
नयाँ अनुहारको खोजी : डा. अंगराज तिमल्सिना अगाडि
यी सबै विवादका बीच, अर्थशास्त्रमा विद्यावारिधि गरेका र त्रिभुवन विश्वविद्यालयका ‘गोल्ड मेडलिस्ट’ समेत रहेका डा. अंगराज तिमल्सिनाको नाम विकल्पका रूपमा अगाडि सारिएको हो। दार्चुला स्थायी घर भएका डा. तिमल्सिनाले करिब दुई दशक अन्तर्राष्ट्रिय वित्तीय संस्थाहरूमा काम गर्दै अनुभव संकलन गरेका छन्।
उनले संयुक्त राष्ट्रसंघीय विकास कार्यक्रम (UNDP), विश्व बैंक (World Bank) लगायतका संस्थाहरूमा नीति निर्माण, विकास सहायता, वित्तीय अनुशासन र सार्वजनिक लेखा परीक्षणजस्ता क्षेत्रहरूमा नेतृत्वदायी भूमिका निर्वाह गरेका छन्। नेपाल फर्किएपछि पनि उनले सार्वजनिक वित्तीय सुधार परियोजनाहरूमा परामर्शदाताका रूपमा संलग्न रहँदै आएका थिए।
सुदूरपश्चिमको पक्षमा नेताहरूको दबाब
शुक्रबार विहान नेपाली कांग्रेसका सभापति शेरबहादुर देउवालाई सुदूरपश्चिमका कांग्रेस नेताहरू तथा विभिन्न पेशागत क्षेत्रका अगुवाहरूले भेटेर तिमल्सिनालाई गभर्नरका लागि योग्य उम्मेदवारका रूपमा अगाडि सार्नुपर्ने सुझाव दिएका थिए। उनीहरूले डा. तिमल्सिना ‘क्लिन इमेज’ भएका, प्रशासनिक तथा वित्तीय नीतिमा अनुभवसम्पन्न, सुदूरपश्चिमबाट आएका दक्ष व्यक्ति भएको भन्दै देउवामाथि दबाब दिएका थिए।
एक सहभागी नेताका अनुसार, “योपटक गभर्नर जस्तो संवेदनशील पद सुदूरपश्चिमबाट जानुपर्ने हाम्रो साझा चाहना हो। डा. तिमल्सिनाजस्ता व्यक्तिले राष्ट्र बैंकको प्रतिष्ठा र स्वायत्ततालाई सुदृढ बनाउन सक्छन् भन्ने हाम्रो विश्वास छ।”
राष्ट्र बैंकको नेतृत्वमा अस्थिरता
गभर्नर नियुक्तिको विषयमा अन्योल बढ्दै जाँदा राष्ट्र बैंकभित्र नीति र कार्यान्वयनमा प्रभाव देखिन थालेको छ। हाल कार्यवाहक गभर्नरको रूपमा चिन्तामणि सिवाकोटीले काम गरिरहेका छन्, तर दीर्घकालीन नीति निर्माण र मौद्रिक स्थायित्वका लागि स्थायी नेतृत्वको आवश्यकता महत्त्वपूर्ण रहेको अर्थशास्त्रीहरूको तर्क छ।
नेपालको आर्थिक अवस्थालाई सन्तुलनमा राख्न, मुद्रास्फीति नियन्त्रण गर्न, विदेशी मुद्राको सञ्चिति सुदृढ पार्न तथा वित्तीय क्षेत्रमा अनुशासन कायम गर्न राष्ट्र बैंकको नेतृत्व निर्णायक हुन्छ। यतिखेर विदेशी मुद्रा सञ्चिति घट्दो अवस्थामा छ भने बैंकहरूबीच तरलता असन्तुलन, ऋण प्रवाहमा दबाब, र रेमिट्यान्स निर्भरता बढ्दो रहेको पृष्ठभूमिमा गभर्नरको भूमिका झनै संवेदनशील बनेको छ।
तटस्थ, प्राविधिक र अनुभवसिद्ध नेतृत्वको खाँचो
विगतमा गभर्नर नियुक्ति राजनीतिक भागबन्डामा आधारित हुँदा राष्ट्र बैंकको स्वायत्तता, विश्वसनीयता र पेशागत सन्तुलनमा प्रश्न उठ्ने गरेको थियो। यही कारणले अहिले नागरिक समाज, व्यवसायिक समुदाय, अर्थशास्त्री तथा विकास साझेदारहरू समेत गभर्नर चयनमा राजनीतिक हस्तक्षेपभन्दा योग्य, तटस्थ र पेशागत व्यक्तित्वलाई रोज्नुपर्नेमा जोड दिइरहेका छन्।
डा. तिमल्सिनाको पक्षमा यही पक्षहरू बलियो रूपमा प्रस्तुत भइरहेका छन्। उनमा अन्तर्राष्ट्रिय आर्थिक प्रणाली बुझ्ने दृष्टिकोण, सार्वजनिक वित्तको गहिरो समझ, र राजनीतिक पक्षधरता नदेखिएको छ। यसले उनलाई अन्य सम्भावित उम्मेदवारभन्दा फरक र सन्तुलित बनाएको स्रोतहरूको भनाइ छ।
नियुक्ति प्रक्रिया अझै अन्योलमै
यद्यपि, डा. गुणाकर भट्टले औपचारिक राजीनामा नदिएको अवस्था र सत्ता गठबन्धनभित्रको अन्तरिक सहमति नजुट्दा गभर्नर चयन प्रक्रिया अझै निष्कर्षमा पुगेको छैन। अर्थ मन्त्रालय, राष्ट्र बैंक तथा प्रधानमन्त्री कार्यालयबीच छलफल जारी रहे पनि अन्तिम निर्णय आउन केही दिन लाग्ने अनुमान गरिएको छ।
कांग्रेस नेतृत्वको सरकारको सिफारिसमा गभर्नर नियुक्त गर्ने संवैधानिक प्रक्रिया भए पनि त्यसमा मन्त्रिपरिषदको निर्णय आवश्यक हुन्छ। यसबीचमा थप उम्मेदवारको नाम पनि छलफलमा आउन सक्ने सम्भावना स्रोतहरूले संकेत गरेका छन्।
नेपाल राष्ट्र बैंकको नेतृत्वमा स्थायित्व ल्याउने अवसर अहिलेको सरकारसँग छ। राजनीतिक भागबन्डाभन्दा बाहिर गएर योग्य, तटस्थ र अन्तर्राष्ट्रिय अभ्यासअनुरूपका गभर्नर नियुक्ति गर्न सके, यसले नेपालको आर्थिक स्थायित्व र वित्तीय क्षेत्रको सुदृढीकरणमा महत्वपूर्ण प्रभाव पार्नेछ। डा. अंगराज तिमल्सिनाजस्तो पृष्ठभूमि, क्षमता र विवादरहित छवि भएका व्यक्ति गभर्नर बनेमा राष्ट्र बैंकको स्वायत्तता, विश्वासिलो छवि र कार्यकुशलता बलियो हुने अपेक्षा गरिन सक्छ।
