विश्व खबर 
काठमाडौं- प्रत्येक वर्ष आश्विन कृष्ण प्रतिपदादेखि सुरु हुने सोह्र श्राद्ध अर्थात् पितृ पक्ष आजदेखि विधिवत् आरम्भ गरिँदैछ । आरम्भकै दिन आज प्रतिपदा र द्वितीया तिथिको श्राद्ध गर्नुपर्ने नेपाल पञ्चाङ्ग निर्णायक विकास समितिले जनाएको छ । प्रतिपदा तिथि श्राद्धको पिण्डदान २:१९ बजेसम्म गरिसक्नुपर्ने समितिका सदस्य एवं धर्मशास्त्रविद् प्रा. डा देवमणि भट्टराईले जानकारी दिए ।
आश्विन कृष्ण प्रतिपदादेखि आश्विन शुक्ल प्रतिपदासम्मका १६ वटा तिथिमा दिवङ्गत पितृलाई सम्मानका साथ तर्पण, सिदादान र पिण्डदान गरिने भएकाले सोह्रश्राद्ध भनिएको हो । यो समयलाई अपर, प्रेत पक्ष आदि नामले पनि बुझिन्छ । चाडपर्व यज्ञयागादि तथा ठूला कार्य गर्नुअघि पितृलाई श्रद्धा भक्तिका साथ सम्झिने वैदिक सनातन हिन्दू शास्त्रीय परम्पराअनुसार सोह्रश्राद्ध गर्ने गरिएको हो । यस समयमा पितृले आशगरी बसेका हुन्छन् भन्ने शास्त्रीय मान्यता छ ।
यसरी सोह्रश्राद्ध गर्नाले पितृप्रतिको आफ्नो दायित्वबोध पूरा हुनाका साथै पितृऋणबाट पनि मुक्त भइन्छ भन्ने धार्मिक विश्वास छ । यो पक्षमा श्राद्ध नगर्दा अक्षम्य दोष लाग्छ भन्ने शास्त्रीय वचनका आधारमा श्राद्ध गर्ने गरिएको धर्मशास्त्रविद् प्रा डा रामचन्द्र गौतम बताउँछन् । सोह्रश्राद्ध अपराह्न कालमा गर्नुपर्छ भन्ने शास्त्रीय वचन रहेको पनि उनले बताए । जाताशौच, मृताशौच र पत्नी रजस्वला भएका अवस्थामा बाहेक सोह्र श्राद्ध छोड्नु नहुने धर्मशास्त्रविद् गौतमले जानकारी दिए ।
सोह्र श्राद्ध रोकिए के गर्ने ?
कारणवश सोह्र श्राद्ध रोकिँदा शास्त्रमा अनेक विकल्प दिइएका छन् । सोह्र श्राद्ध कर्ताले आफ्ना पिताको तिथिमा गर्नुपर्ने विधान छ । आपत् धर्मअनुसार कुनै कारणवश अड्किएमा आश्विन कृष्ण औँसीदेखि आश्विन शुक्ल पञ्चमीसम्म गर्न हुने शास्त्रीय वचन रहेको छ । यो समयमा पनि कारणवश सोह्र श्राद्ध गर्न नसकिएमा कार्तिककृष्ण औँसी अर्थात् लक्ष्मीपूजाका दिन गर्न सकिन्छ । कार्तिककृष्ण औँसीमा पनि गर्न नसकिने भएमा वृश्चिक सङ्क्रान्ति अर्थात् मंसिरसम्म जुराएर गर्न सकिने धर्मसिन्धु नामक शास्त्रीय ग्रन्थमा उल्लेख गरिएको छ।
आश्विन शुक्ल पञ्चमीपछिका अष्टमी, द्वादशी र औँसी, भरणी नक्षत्र र व्यतिपात योग परेका दिन जुनसुकै तिथि परे पनि रोकिएको सोह्रश्राद्ध गर्न सकिने शास्त्रीय विकल्पसमेत निर्णयसिन्धु, धर्मसिन्धुलगायत धर्मशास्त्रका ग्रन्थमा दिइएको नेपाल संस्कृत विश्वविद्यालय वाल्मीकि विद्यापीठ धर्मशास्त्र विभागका प्रमुखसमेत रहेका समिति सदस्य प्रा डा भट्टराईले बताए ।
त्यसपछि पनि सोह्रश्राद्ध गर्न नसकिएमा सक्नेले आफैँ नसक्नेले ब्राह्मणमार्फत दैनिक १०८ मन्त्र जप गर्न सकिने शास्त्रीय विकल्प रहेको छ । विधिपूर्वक यस्तो जप १० महिनासम्म गर्नुपर्छ । यो विधिबाट पनि पितृले तृप्ति प्राप्त गर्ने धार्मिक विश्वास छ ।
यसैगरी यस वर्ष असोज १ गते कुनै पनि तिथिको श्राद्ध नपरेको समितिले स्वीकृति दिएका पात्रोमा उल्लेख गरिएको छ । भदौ ३१ गते सप्तमी तिथि श्राद्ध परेको छ । अष्टमी तिथि भने असोज २ गते परेको छ । असोज २ गते अष्टमी तिथि बढी परेकाले त्यस दिन अष्टमी श्राद्ध गर्नुपर्ने निर्णय गरिएको समितिका अध्यक्ष प्रा श्रीकृष्ण अधिकारीले बताए।
पुरोहितले आफू अनुकूल बिहानै श्राद्ध गर्नु शास्त्रसम्मत नहुने हुँदैन त्यसैले अपराह्नकाल पारेर पिताका तिथिका दिन सोह्र श्राद्ध गर्नुपर्छ । यसका लागि प्रत्येक दिन कुन समयमा श्राद्ध गर्ने भन्ने तालिका बनाएर दिइएको तोयानाथ पन्तको पञ्चाङ्गका सम्पादक सूर्यनाथ पन्तले जानकारी र्दिए । पितृपक्षभर यही तालिकाको आधारमा श्राद्ध गर्न पन्तको सुझाव छ।
पितृ पक्ष सकिनासाथ दसैँ सुरु
पितृ पक्षको समाप्तिसँगै दुर्गा पक्ष अर्थात् वडादसैँ सुरु हुन्छ । वडादसैँ मनाउनुअघि पितृ तृप्तिका लागि सोह्र श्राद्ध गर्ने गरिएको धर्मशास्त्रीय मत छ । ठूला पर्व वा चाड मनाउनुअघि पितृ तृप्तिको कर्म गर्ने वैदिक सनातनी परम्परा छ ।
श्राद्धको नियम
श्राद्ध गर्दा गरुरुले हात जोडेर माता पितालाई सम्जनुहोस् भन्दा सम्मान पुर्वक आफ्ना माता पितालाई सम्झेर नमन गर्नुहोस्, कुनै औषधी खाई रहनु भएको छ यदि भने श्राद्ध सकिए पछि मात्र खानुहोस्, हात खुट्टाको नङ काट्नुहोस्, पान नखानु, श्राद्ध नसकी शरीरमा तेल नलगाउनु, श्राद्धको दिन अरुका घरको अन्न नखानु, जो चोरी कर्म गर्दछ मालिकों व्यापार गर्नेहरुलाई निम्ता नदिनु कालो दाँत लामो कोश नङ रहेकाहरुबाट पनि श्राद्ध नगरीउनु, अन्नमा कपाल, किराहरु परेका छन्, कुकुर र कुखुराहरुले दृष्टि लगाएको अन्न पनि पितृहरुले ग्रहण गर्दैनन्,
गाजर कुबिण्डो, मुसुरोको दाल, लौका बैगुन, हिङ, कालो नुन, लसुन प्याज, चलाउनु हुदैन किन भन्दा यस्ता चिजहरुबाट आउने गन्ध पितृवंश मन पराउनु हुदैन, पहेलो फुल पहेलो टिका चन्दन चलाउने किनभने यी सतो गुणको प्रतिक हो रातो फुल रातो टिका चलाउनु हुदैन किनकी यी तमों गुणको प्रतिक हो ।
पिण्ड दिदा एको दृष्टि श्राद्धमा सरीफाको फल जत्रो चडाउने वार्षिकमा नरिवलको भित्रको डल्लो जत्रो चढाउने तिर्थ श्राद्ध गर्दा हत्केलामा नै अट्ने साना साना पिण्ड दिने, परवण श्राद्धमा अमला जत्रो साना पिण्डकर्ता अर्पण गर्नु पर्छ, पिण्ड भनेको ब्रह्माण्ड हो हामीले दुध घिर चिनि लगाएर हामीले हजुरहरु नदेखे पनि अर्पण गरेका छौं आएर खाई दिनुहोस भनेका हो श्रिमतीको हातले बनाएर दिनु पर्छ पिण्ड।
औशी तिथिमा पितृहरु फ़र्कने दिन हुनाले घरमा साँझ बत्ति द्वार ढोकामा बाली दिनुहोस पितृका फोटोहरुमा उज्यालो पारिदिनु खिर पाएस बनाएर अलग्गै राखि दिनु पितृ खुसी बनायौ भने शान्ति सुख वैभव मिल्छ देवताको कार्य सकेर गर्नु पितृको कार्य नसके पनि गर्नु पर्छ देवता भन्दा पनि माथी पितृ हुन्छन्,पितृ खुसी राख्न सकियो भनेमात्र देवताहरु प्रसन्न हुन्छन्,यदि यी सबै गर्ने क्षमता भने पनि हात उठाएर तिथिमा पितृको आत्मा देखी सम्झनाले पनि पितृ खुसी हुनुहुन्छ भन्ने धारणा छ । -रासस
